Artykuł

System kartkowy to nie przypadłość socjalizmu

Powszechnym skojarzeniem z czasami Polski Ludowej są kartki i długie kolejki po produkty spożywcze. Co natomiast jeśli powiem ci drogi czytelniku, że reglamentacja towarów to nie przypadłość typowo socjalistyczna?

System reglamentacji towarów- tzw. system kartkowy- wprowadzało wiele krajów w obliczu deficytu dóbr na rynku tak by osoby bardziej zamożne nie wykupiły wszystkiego na zapas. System ten funkcjonował choćby w okresie Wielkiego Kryzysu między 1929 a 1933 rokiem w USA. Pierwsze wielogodzinne kolejki do sklepów i stołówek to nie czasy socjalizmu- to Stany Zjednoczone w pierwszej połowie lat trzydziestych. Wtedy to wybuchł kryzys nadprodukcji. Jest on błędnie kojarzony głównie z krachem na giełdzie, jednak przyczyn kryzysu należy upatrywać w bardzo ryzykownej polityce pożyczkowej banków oraz procesowi cięcia kosztów w postaci zwalniania pracowników przy jednoczesnym wzroście produktywności co spowodowało znaczną dysproporcję między podażą a popytem. Proces ten trwał jeszcze do końca lat 30-tych- już po oficjalnym zażegnaniu kryzysu. Kres temu procesowi położyło dopiero przestawienie gospodarki na produkcję wojskową. Należy przypomnieć także, że były to czasy gdy około 80% kraju nie miało dostaw prądu a praca dzieci była całkowicie legalna. Dopiero polityka „New Deal” Roosevelta zaczęła zwiększać poziom elektryfikacji kraju i wprowadzała zalążki praw pracowniczych.

To co powszechnie uważa się za przypadłość gospodarki socjalistycznej, w samych krajach tzw. realnego socjalizmu funkcjonowało zaledwie trzykrotnie w PRL-u i tyle samo razy w ZSRR. W PRL od 1944 do 1949 roku w efekcie niedoborów wynikających ze zniszczeń powojennych. Następnie powrócono do kartek rok później ponieważ źle oceniono zaspokojenie popytu artykułami spożywczymi i system ten trwał do 3 stycznia 1953 roku. Następne kartki żywnościowe Polacy zobaczyli dopiero w 1976 roku. Reglamentacja potrwała wówczas do 1985. Był to efekt upadku planu Edwarda Gierka- jakkolwiek szczytnego w założeniach- by kupione na zachodzie technologie produkować z socjalistyczną solidnością i sprzedawać ponownie na zachód. W wyniku późniejszej blokady handlowej jednak plan ten nie miał szans na powodzenie.

W Związku Radzieckim natomiast reglamentacja towarów trwała od 1929 roku do 1935. Była to polityka mająca wygasić ostatnią w historii klęskę głodu na Ukrainie. Program kolektywizacji wsi przyniósł efekty i poza okresem II wojny światowej Ukraińcy nie widzieli już głodu. System ten był do tego stopnia efektywny, że nawet gdy wojska III Rzeszy zdobywały Ukrainę nie likwidowano kołchozów ze względu na efektywność administracji i produkcji- nie jest to wiedza z „radzieckiej propagandy” a od naczelnego antykomunisty Timothy Snydera w książce Blood Lands gdzie pisze on:

Na przełomie 1940 i 1941 roku niemieccy planiści zadecydowali, że zwycięskie wojska niemieckie w podbitym Związku Radzieckim powinny wykorzystać narzędzie wynalezione przez Stalina w celu kontrolowania podaży żywności, czyli kołchoz. Niektórzy specjaliści od strategii politycznej chcieli zlikwidować kołchozy podczas inwazji, sądząc, iż przysporzy to Niemcom poparcia ludności ukraińskiej, zdaniem ekonomistów jednak Niemcy musiały utrzymać gospodarkę kołchozową, aby wyżywić armię i cywilów niemieckich. Te argumenty przeważyły.”- strona 184.

Drugim okresem reglamentacji towarów w ZSRR był okres między 1941 a 1947 rokiem w wyniku wojny i zniszczeń powstałych w jej wyniku. Należy w tym miejscu przypomnieć, że w czasach powojennych reglamentację towarów wprowadziły praktycznie wszystkie kraje Europy uczestniczące w konflikcie. Związek Radziecki był jednym z pierwszych krajów, który zdołał stanąć na nogi po wojnie i znieść system kartkowy.

Ostatnim okresem reglamentacji towarów w ZSRR był czas Pieriestrojki między 1985 a 1991 rokiem. Wtedy to doszło do kulminacji reform rynkowych w socjalizmie co ostatecznie doprowadziło do upadku gospodarki socjalistycznej w wyniku sprzeczności między prywatną a uspołecznioną własnością środków produkcji oraz trwającego od 1956 roku uszczuplania udziału robotników we wszystkich partiach komunistycznych Bloku Wschodniego na rzecz rosnącej w siłę uwłaszczającej się biurokracji

To przeszłość, a co do teraźniejszości. W USA dzisiaj blisko 45 milionów ludzi ma pełne talerze dzięki systemowi kartkowemu. Zgadza się… w tych samych Stanach Zjednoczonych, które są pokazywane jako wzorowe państwo kapitalistyczne. Kryterium są m. in. dochody nie przekraczające 2000 dolarów na całe gospodarstwo by otrzymać kartki na żywność. Wyjątkiem jest gdy ktoś mieszka z osobą powyżej 60-go roku życia- wtedy budżet progowy to 3000 dolarów. We współczesnych Stanach by obywatele mogli zapełnić swoje talerze konieczne jest utrzymywanie systemu kartkowego. Kraj ten liczy 326 milionów obywateli, z czego 45 milionów ma co jeść dzięki kartkom na żywność. Dlatego też polecam zastanowić się następnym razem gdy ktoś będzie błędnie kojarzył kartki z centralnym planowaniem i ustrojem socjalistycznym.

Dodaj komentarz

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Powiadom o