Artykuł

Stalinowski plan przeobrażenia przyrody

Dekret Rady Ministrów ZSRR i KC WKP(b) z 20 października 1948 r. „ O planie zalesienia, wprowadzania płodozmianu traw, budowy stawów i zbiorników wodnych w celu zapewnienia wysokich trwałych plonów w regionach stepowych i leśno-stepowych europejskiej części ZSRR” podyktowany był skutkami suszy z 1946 r., która doprowadziła do kryzysu żywnościowego w 1947 r.

Oczywiście klimatu pasem leśnym nie można zmienić. Można jednak korzystnie wpłynąć na mikroklimat, ustalając optimum stosunku gruntów ornych, pastwisk, lasów i akwenów. Suszy można przeciwdziałać tylko przez zatrzymywanie wilgoci w glebie.

Na czystych polach, pomimo wszelkich wysiłków na rzecz retencji, 50–80% wód spływało. Tymczasem w chronionych lasach – 80% wilgoci jest wchłaniane do gleby. Stąd spójność lasu i pola oraz potrzeba ich wspólnego zarządzania stają się oczywiste. Zgodnie z planem postanowiono zaorać prostokątne działki, ograniczone pasami leśnymi o szerokości od 6 do 200 m.

Plan przewidywał także wprowadzenie systemu hodowli trawników opracowanego przez wybitnych rosyjskich naukowców Wasilija Dokuczajewa, Pawła Kostyszewa i Wasilija Wiljamsa. Zgodnie z tym systemem część gruntów ornych w płodozmianie została zasiana roślinami strączkowymi i trawami. Trawy służyły jako baza paszowa dla zwierząt gospodarskich i naturalny sposób przywracania żyzności gleby. Miały w tym swój udział i pasy leśne. Ściółkowanie pól liśćmi drzew prowadzi do powstania warstwy próchnicy.

Realizacja planu transformacji przyrody została entuzjastycznie przyjęta przez ludność. Górne partie wąwozów i parowów obsadzono drzewami, ujścia wąwozów utrwalono plecionymi ogrodzeniami i żywopłotem, a stawy, obsadzone drzewami, zbudowano w naturalnych zagłębieniach. Aby utrzymać małe rzeki, zbudowano tamy z młynami wodnymi i elektrowniami.

W celu realizacji planu utworzono instytut – Agrolesprojekt. Według jego zaleceń zalesianie miało objąć obszar czterech dużych rzek Dniepru, Donu, Wołgi, Uralu. Pierwszy pas leśny rozciągał się od masywu średniego Uralu do wybrzeża Morza Kaspijskiego na długości ponad tysiąca kilometrów. Były to działania na skalę światową.

Plan przewidywał nie tylko absolutną samowystarczalność żywieniową Związku Radzieckiego, ale także wzrost eksportu zbóż i produktów mięsnych w drugiej połowie lat sześćdziesiątych. Utworzone leśne pasy i stawy miały znacznie urozmaicić florę i faunę ZSRR. W ten sposób plan połączył zadanie ochrony środowiska i uzyskania upraw o wysokiej jakości.

Koncepcja planu nie tylko poprzedziła współczesne konstrukcje dotyczące zrównoważonego rozwoju, ale także je przekroczyła. „Świat dyszał przed wielkością i potęgą tego planu” – zauważył pisarz Władimir Cziwilichin. Był to największy na świecie program ekologiczny, który nie został zrealizowany.

Obliczony na 1965 r. plan transformacji przyrody został w rzeczywistości przekreślony w latach 1956–1959. Ścięto wiele pasów leśnych.

Zlikwidowano również 570 stacji ochrony lasów utworzonych w latach 1949–1955. Wraz z destalinizacją społeczeństwa radzieckiego istniała stała tendencja do uznawania ekologicznych projektów realizowanych w czasach Stalina, wyłącznie za negatywne. W literaturze naukowej utrzymuje się to do dzisiaj. jednocześnie ignorowane są negatywne konsekwencje destalinizacji dla środowiska naturalnego.

Do dziś zachowały się fragmenty pasów leśnych:

W latach suchych, plony na ogrodzonych polach są dwa do trzech razy wyższe niż na obszarach niechronionych. Pasy leśne obniżają temperaturę powietrza i prędkość wiatru latem, chronią pola przed niszczycielskim suchowiejami. Zapewniają schronienie wiewiórkom i zającom, grzybom i dzikom, ozdabiają krajobraz, zwiększają jego bioróżnorodność.

Dziś nawiązania do planu opracowanego w ZSRR są widoczne w USA, Chinach, krajach afrykańskich, Europie Zachodniej. Odgrywają one istotną rolę w związku z przewidywanymi konsekwencjami globalnego ocieplenia.


Na podstawie:

https://web.archive.org/web/20081228202153/http://www.ng.ru/science/2008-11-26/14_forests.html

http://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=14933#032313365490365564

Dodaj komentarz

avatar

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

  Subscribe  
Powiadom o