Artykuł

Restauracja kapitalizmu – era Gomułki

Tłumaczenie własne z: “Od socjalizmu do biurokratycznego kapitalizmu” (Vom Sozialismus zum bürokratischen Kapitalismus), wydane przez: Kommunistischen Arbeiterbund Deutschlands, Wrzesień 1981.

Część I

Kontrrewolucyjny zamach stanu Gomułki

W lutym 1956 roku odbył się w Moskwie XX zjazd KPZR, na którym Chruszczow potępił Stalina i pod pretekstem przezwyciężenia kultu jednostki zrewidował marksizm-leninizm. Wahające się, oportunistyczne elementy PZPR pożądliwie podchwyciły całościowe potępienie Stalina jako “despoty”. Ich celem było oczyszczenie się przed ludnością pracującą, by zrzucić kolektywną odpowiedzialność za biurokratyczne metody rządzenia i system dowodzenia na Stalina oraz jego towarzyszy jak Bolesław Bierut i Hilary Minc. To był właśnie ten korzystny moment, na który czekał Gomułka. Tak później wyjaśnił on tę sytuację:

“Dwudziesty kongres partyjny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego był przełomem w politycznym życiu naszego kraju.”

Na VII Plenum Komitetu Centralnego w czerwcu doszło do rehabilitacji Gomułki i jego zwolenników Kliszki i Spychalskiego, a wykluczenie z partii Gomułki zostało unieważnione. Nie było także więcej krytycznych głosów wobec jego rewizjonistycznej linii postępowania. Za to uczciwi komuniści, tacy jak pierwszy zastępca premiera Hilary Minc, musieli złożyć swoją rezygnację. Na VIII Plenum Komitetu Centralnego PZPR, które odbyło się w dniach 19-21 października, został zapoczątkowany generalny atak na marksizm-leninizm.

W walkę pomiędzy obrońcami marksistowsko-leninowskich zasad i zwolennikami rehabilitacji Gomułki osobiście zaangażował się Chruszczow. Bez wcześniejszego powiadomienia pojawił się na VIII Plenum 19 października 1956 roku z delegacją KC KPZR. Zażądał przerwania posiedzenia w celu zainterweniowania w sprawie przejęcia kierownictwa w KC PZPR. Przy tym chodziło mu o dwie rzeczy: po pierwsze o to, by zainstalować w KC PZPR posłuszny instrument dla realizacji swojego rewizjonistycznego, to jest kapitalistycznego kursu w Polsce. Po drugie jego celem było upewnienie się, że oportunistyczne wahnięcie nie posunie się na tyle daleko, aby Polska mogła obrać swoją własną drogę tak jak wcześniej Jugosławia (Gomułka w 1948 roku wsparł rewizjonistyczny kurs Tity).

Aby wywrzeć nacisk na obrane przez siebie cele, Chruszczow wydał rozkaz wojskom radzieckim znajdującym się na terytorium Polski na mocy Układu Warszawskiego, by te opuściły swoje garnizony i udały się w kierunku Warszawy. Przekonawszy się o wiernej rewizjonistycznej linii postępowania Gomułki, zgodził się na jego rehabilitację. Zatwierdził także jego wybór na pierwszego sekretarza PZPR i odwołał żołnierzy z powrotem do garnizonów.

Wygłoszone przez Gomułkę 20. października na Plenum przemówienie programowe, było jedynie programem rewizji marksizmu-leninizmu. Demagogicznie nawiązywał on do problemów gospodarczych, szczególnie w rolnictwie i do wydarzeń poznańskich. Jego rozwiązanie zakładało jednak powrót do metod kapitalistycznych.

Jednym z centralnych punktów przemówienia było pytanie o to, w jaki sposób można byłoby podnieść produktywność pracy w przemyśle i rolnictwie. Po to, by doszło do realizacji planów, Gomułka zaproponował robotnikom system “materialnej zachęty”:

“Te zachęty mogłyby polegać na tym, że każda wydobyta ponad plan tona węgla zostałaby podzielona pomiędzy robotników danej kopalni i państwo, jako jej zarządcę. W przypadku, gdy przy pomocy tego systemu produktywność zostałaby przywrócona do stanu z roku 1949, zostanie przyznana tzw. rekompensata węglowa w wysokości określonego procenta od ponadplanowo wydobytego węgla. Na przykład przy średnim wydobyciu 15 ton rocznie na pracownika kopalni, wartość rekompensaty policzona byłaby po cenie eksportowej węgla i wyniosłaby około 300 dolarów; jest to suma, która zainteresuje każdego robotnika.”

Do obniżenia kosztów produkcji byłoby konieczne skończenie z niskimi cenami zakładowymi, po których zakłady państwowe oddają swoje produkty. Gomułka wyjaśnił to następująco:

“Sednem sprawy jest fałszywa opinia, że w stosunkach socjalistycznej produkcji prawo wartości nie gra roli. W związku z tym w obrotach towarowych pomiędzy przedsiębiorstwami państwowymi ceny są ustalane według własnego uznania, często poniżej kosztów produkcji. Nasza polityka gospodarcza jest błędna. System cenowy który mamy powinien zostać zmieniony, a ceny powinny być dostosowane do wartości towaru. Taka zmiana usunie liczne anomalie w naszym gospodarczym życiu.”

To, co Gomułka tutaj demagogicznie zbywa słowem “anomalie” znaczy, że ceny za wytwory przemysłu produkcyjnego z reguły nie były obciążane podatkiem obrotowym, czyli głównym źródłem przychodów państwowych. W ten sposób zapewnione było to, że na przykład rolnicze spółdzielnie otrzymywały maszyny rolnicze po niskich cenach, co z kolei ułatwiało mechanizację samego rolnictwa. Plan by znieść tę pomoc szedł w parze z pełną rewizją dotychczasowej polityki agrarnej. Gomułka ogłosił:

“Także polityka agrarna potrzebuje pewnych korektur. Co się tyczy spółdzielni rolniczych, to tylko te zdrowe spośród nich powinny otrzymać pomoc w postaci zwrotnych pożyczek inwestycyjnych, a wszystkie rodzaje państwowych dotacji powinny zostać zlikwidowane.”

Obłudnie stwarzał złudzenie, że główny ciężar polityki rolnej w dalszym ciągu spoczywa na kolektywizacji rolnictwa. Ta miałaby jednakże przyszłość tylko wtedy, “gdy poczucie wspólnoty pośród rolników byłoby w dalszym ciągu stymulowane”. Jako metodę proponował:

“W kwestii wzniesienia spółdzielczego rolnictwa na wyższy poziom w poszukiwaniu najlepszych form pracy wspólnotowej jest szerokie pole do konkurencji pomiędzy naszą partią i partią chłopską. (…) Dlaczego nie powinien, by wymienić jeden przykład, konkurować z nami postępowy ruch katolicki w realizacji rolniczych form spółdzielczych?”

Z tego jasno wynika, że całym charakterem gomułkowskiego nowego “polskiego” modelu socjalizmu, jest nic innego jak zastąpienie socjalistycznej zasady produktywności pracy przez kapitalistyczną. Porównajmy to z:

“Zwiększenie produktywności pracy w kapitalizmie bazuje na dążeniu kapitalistów w osiąganiu maksymalnych zysków, które osiągane są przez rozwój techniki w połączeniu ze wzmożonym wytężeniem siły roboczej, przy czym to ostatnie osiągane jest przez materialną zachętę i zastosowanie różnorodnych środków nacisku. W skrócie: Zabezpieczenie zysków maksymalnych przez wzmożony wyzysk siły roboczej.

Zwiększenie produktywności pracy w socjalizmie bazuje na dążeniu do zaspokojenia i podniesienia materialnych i kulturalnych potrzeb całego społeczeństwa, co zostanie osiągnięte przez coraz większy rozwój techniki w połączeniu z rozszerzeniem i pogłębieniem socjalistycznej świadomości jako siły napędowej pracy. W skrócie: Zaspokojenie rosnących potrzeb wszystkich pracujących poprzez wysoko rozwiniętą technikę, w połączeniu z socjalistyczną świadomością mas.”

W celu realizacji swojej polityki Gomułka musiał pod pozorem krytyki kultu jednostki zaatakować dyktaturę proletariatu. Żądał:

“Do tego, by usunąć wszystkie niedociągnięcia z naszego politycznego i gospodarczego życia, które to niedociągnięcia hamowały ten rozwój i przez lata nagromadziły się, koniecznym jest zmienić znaczące części w naszym systemie rządzenia, w organizacji naszego przemysłu, w metodach pracy w państwie i w aparacie partyjnym.”

Żądał “demokratyzacji” i większej “wolności”. Jaka wolność jest przez to rozumiana, gdy ponownie miały zostać wprowadzone kapitalistyczne metody produkcji? To była wolność dająca przyzwolenie na zniszczenie dyktatury proletariatu i restaurację kapitalizmu.

Podczas końcowych głosowań dokonano usunięcia tak zwanych “stalinistów” z biura politycznego, a Gomułka został wybrany na pierwszego sekretarza.

Kilka dni później na masowym przemówieniu w Warszawie Gomułka głosił:

“VIII Plenum KC naszej partii dokonało historycznego zwrotu. Stworzyło ono nowy okres naszej pracy, nowy okres w dziejach budownictwa socjalistycznego w Polsce, w dziejach narodu.”

Istotnie, Plenum to przyniosło “historyczny zwrot”. W partii ustanowiła się nowa rewizjonistyczna linia, jej przedstawiciele zdobyli władzę w partii, a tym samym w państwie. Władzę przejęła drobnomieszczańska klasa biurokracji, która rozwijała się już od jakiegoś czasu, stając się burżuazją nowego typu, działającą nie na podstawie zasad prywatnego partykularnego kapitalizmu, lecz kapitalizmu biurokratycznego, który zawłaszczył środki produkcji w celu wspólnej eksploatacji siły roboczej przez tę klasę.

W następnym czasie została przeprowadzona walka przeciwko tak zwanym “przedstawicielom dogmatyzmu”. W partii znajdowały się siły, które broniły się przeciwko zdradzie marksizmu-leninizmu. Widocznie jednak jeszcze nie zdawały sobie sprawy z tego, że przeforsowanie rewizjonizmu dokonało się także w ZSRR, które zainicjowało i wspierało rewizjonistyczny rozwój w “bratnich krajach”.

W rezolucji IX Plenum KC z maja 1957 roku przeciwko tak zwanym “domgmatykom” powiedziane zostało:

“Partia nie może zgodzić się na taką sytuację, w wyniku której doszłoby do przerwania jej jedności oraz że linia partyjna, zatwierdzona na VIII Plenum, mogłaby zostać podważona, czy to przez próby podburzania partyjnych członków przeciwko jej przywództwu fałszywymi oskarżeniami, jakoby polityka partii osłabiła sojusz z ZSRR i dyktaturę proletariatu, i sprzyja restauracji kapitalistycznych stosunków…”

Gomułka otrzymał przy tym wsparcie Chruszczowa, który 22 lipca 1959 w Warszawie wyjaśniał:

“KC PZPR z towarzyszem Gomułką na czele konsekwentnie trzyma kurs i to kurs poprawny na rozwiązywanie zadań budowy socjalizmu w Polsce, na umocnienie związków pomiędzy naszymi partiami i pomiędzy naszymi narodami. Dlatego faktycznie ci, którzy nie wspierają polityki KC PZPR i towarzysza Gomułki, oskarżając ich od odstępstwa od marksizmu-leninizmu i krytykując z ultralewicowych pozycji zarząd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, sami działają na rzecz rewizjonizmu.”

Chruszczow i Gomułka przekręcili marksizm-leninizm, maskując się przy tym frazami “prawdziwych marksistów-leninistów”. Umiejętnie wykorzystali to, że w wyniku ich zdrady szerokie pole uzyskały całkiem jawne tendencje rewizjonistyczne. “Walka” przeciwko rewizjonistom została wykorzystana do tego, by wystąpić przeciwko tak zwanym “dogmatykom” i zlikwidować wszelki sprzeciw wobec ich własnej rewizjonistycznej polityki w partii.

W toku tej “walki przeciwko każdej frakcyjnej działalności” rozpoczęła się w listopadzie 1957 roku weryfikacja wszystkich członków partii trwająca do maja 1958 roku. “Łącznie wykluczonych, czy skreślonych z listy członków partii zostało 203 051 osób, czyli mniej więcej 16% członków i kandydatów.”

Tym samym została stworzona przesłanka do potwierdzenia przez Gomułkę na III zjeździe partii PZPR w 1959 roku swojej rewizjonistycznej linii politycznej. Zjazd ten według statutu powinien odbyć się w 1957 roku i był wielokrotnie przesuwany.

Dodaj komentarz

avatar

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

  Subscribe  
Powiadom o