Artykuł

Likwidacja analfabetyzmu i wielkie osiągnięcia radzieckiej edukacji

Zwycięstwo Rewolucji Październikowej w 1917 roku było jednym z najbardziej przełomowych wydarzeń w całej historii ludzkości. Miliony rosyjskich robotników i chłopów pokonało i wypędziło swoich oprawców, dając nieoceniony przykład walki wszystkim narodom świata. Przykład ten wywarł ogromny wpływ na międzynarodowy ruch komunistyczny i pokazał proletariatowi realną szansę na zrzucenie jarzma ucisku klasowego. Główne siły kontrrewolucyjne w Rosji zaczęły chylić się ku upadkowi, a Armia Czerwona, tłumiąc wszelkie przejawy antyradzieckiej działalności, coraz bardziej zbliżała się do upragnionej klęski wroga. Owocem tej klęski i wygranej przez bolszewików wojny domowej było wielkie dzieło socjalistycznej przebudowy, które nabrało szczególnego rozpędu wraz z wdrożeniem kolektywizacji i rozpoczęciem pierwszego planu pięcioletniego. Fundamenty pod gruntowne, społeczno-gospodarcze przemiany lat 30-tych zaczęły być jednak wylewane znacznie wcześniej i wynikały bezpośrednio z celów i założeń socjalizmu.

Narastające od lat problemy imperium rosyjskiego osiągnęły swe apogeum, doprowadzając do wielotorowego zacofania kraju i przyczyniając się do upadku nieudolnej władzy . Zwycięstwo rewolucji socjalistycznej położyło kres ciemiężącej naród stagnacji i zapoczątkowało walkę z rażącymi, wieloletnimi zaniedbaniami carskich elit. Do jednego z najpoważniejszych skutków tych zaniedbań, prócz klęski gospodarczej i uwłaczających warunków życia, należał katastrofalny poziom piśmiennictwa rosyjskiego społeczeństwa. I tak, na podstawie danych powszechnego spisu ludności z 1897 roku, 78,9 % ogółu populacji (w tym 70,7 % mężczyzn i 86,9 % kobiet) nie potrafiło czytać i pisać. Liczby te jednak, co warto zaznaczyć, były zawyżane przez zachodnią, lepiej zurbanizowaną część kraju z większym odsetkiem warstwy arystokratycznej. Przerażający poziom analfabetyzmu był zatem wyższy u przedstawicieli klas uciskanych (zwłaszcza wśród ludności chłopskiej) i w biedniejszych rejonach Rosji wynosił; na Syberii – 88 %, w Azji środkowej, odpowiednio dla kobiet i mężczyzn – 95 i 94 %. Te zatrważające dane sytuowały Imperium Rosyjskie w niechlubnym ogonie mocarstw europejskich a władza, mimo alarmujących statystyk, nie podjęła żadnych realnych kroków w kierunku rozwiązania problemu. Kolejne lata rządów caratu nie przyczyniły się do poprawy sytuacji i, w wyniku wojennej katastrofy humanitarnej, doprowadziły do dalszej eskalacji analfabetyzmu. Obalenie cara i objęcie władzy przez partię bolszewicką położyło kres panoszącej się spuściźnie średniowiecza – rosyjscy komuniści, dostrzegając wagę i istotę problemu rozpoczęli szeroko zakrojoną kampanię walki z analfabetyzmem. Obiektywny interes rozwoju ludzkości, leżący u podstaw idei socjalizmu, stał się najwyższym priorytetem przyświecającym nowej władzy. Światłe i oczytane społeczeństwo, zdolne do świadomego uczestnictwa w życiu politycznym i czynnego zaangażowania się w sprawę przyszłości, było niezbędnym warunkiem do kontynuowania socjalistycznej przebudowy. Idee te stały w największej sprzeczności z istotą społeczeństwa klasowego, opartego na filozofii zysku i skupionego na realizacji indywidualnych interesów. W gestii tych interesów z pewnością nie leżała powszechna edukacja mas, które mogłyby (ze szkodą dla kapitalistów) zrozumieć swoje położenie w piramidzie własności. I tak, 26 grudnia 1919 roku przez Radę Komisarzy Ludowych przyjęty został leninowski dekret ,,O likwidacji analfabetyzmu w RFSRR’’. Na mocy dokumentu wypowiedziano oficjalną wojnę degenerującemu zjawisku i otwarto przed społeczeństwem nowe możliwości awansu cywilizacyjnego. Jednocześnie dekret ten, wbrew temu co próbują zarzucić nam polityczni przeciwnicy, nie stanowił podstawy do rozpoczęcia rusyfikacji – każdy obywatel miał możliwość wyboru swojego języka ojczystego jako głównego języka nauczania. Obowiązek nauki spoczywał na wszystkich mieszkańcach w wieku od 8 do 50 lat. Każda miejscowość lub osada w której liczba niepiśmiennych przekraczała 15 osób, zobowiązana była do powołania specjalnych punktów nauki czytania i pisania. W ramach trwającego od 3 do 4 miesięcy kursu, prócz elementarnych podstaw alfabetu i matematyki, nauczano m.in.podstaw nauk społecznych, geografii, historii oraz wiedzy praktycznej przydatnej w wykonywaniu pracy; na wsi zasad rolnictwa i zootechniki, w mieście zaś – politechniki. Pod koniec 1920 roku istniało już ponad 12 000 punktów edukacyjnych, w których do 1927 przeszkolono ponad 10 milionów osób. Powstałe w 1923 roku dobrowolne stowarzyszenie ,,Precz z analfabetyzmem’’ do 1930 roku zrzeszyło 3 miliony robotników w 200 000 punktach. Tak wielkie społeczne zaangażowanie i ogromny sukces organizacyjny pozwoliły na zaobserwowanie pierwszych widocznych rezultatów – według spisu z 1926 roku ponad 56 % Rosjan w wieku od 9 do 49 lat (21 % w 1897) potrafiło już czytać i pisać. Rozmach i rozmiary kampanii zwiększały się z każdym następnym rokiem, a nowo powstające punkty nauki pozwoliły na znaczące zwiększenie tempa alfabetyzacji. Rozpoczęty pod koniec lat 20-tych wielki plan industrializacji, pozwalając na zaangażowanie olbrzymich środków, dał realną szansę na pełną likwidację analfabetyzmu w ciągu kolejnych kilku lat. W 1930 roku pisać i czytać uczyło się jednocześnie ponad 10 milionów osób, co doprowadziło do wybuchu uzasadnionego entuzjazmu. Wysokie oczekiwania zostały pomyślnie zweryfikowane – Według powszechnego spisu ludności z 1939 roku poziom piśmiennictwa radzieckiego społeczeństwa przekroczył 90 % i stał się symbolicznym początkiem nowej ery. Wielka kampania likwidacji analfabetyzmu zakończyła się tryumfalnym zwycięstwem nauki i postępu. Ostateczne pokonanie wiodącego niegdyś problemu uczyniło z niej największy i najbardziej ambitny projekt edukacyjny w całej historii ludzkości.

Niezwykle ważne z punktu widzenia kampanii było wprowadzenie w 1930 roku powszechnej i obowiązkowej edukacji podstawowej. Obejmowała ona wszystkie dzieci w wieku od 8 do 10 lat oraz wprowadzała siedmioletni okres nauczania w miastach, dzielnicach fabrycznych i wioskach robotniczych. Decyzja ta dała początek wielkiej transformacji systemu szkolnictwa w ZSRR, którego celem było zapewnienie wysokiego poziomu kształcenia całej populacji kraju. Rozpoczęto tworzenie gęstej siatki szkół i uczelni – w ciągu zaledwie 17 lat liczba szkół zwiększyła się ponad dwa razy; z 90 tysięcy placówek w 1923 roku do 192 tysięcy w 1940. Oznacza to, że niespełna 2 dekady programu niesienia edukacji pozwoliły na otworzenie 102 tysięcy szkół, co przekłada się na ponad 6 tysięcy nowych szkół rocznie i 16 szkół dziennie (!). W tym czasie standardem stały się szkoły średnie, do których uczęszczało ponad 97 % absolwentów szkół podstawowych i które otwierały drogę do dalszych, wyższych etapów nauki. Dużą wagę w związku z trwającą industrializacją przywiązano do rozwoju techników. Konieczne było przeszkolenie ok. 450 tysięcy inżynieryjnych i technicznych specjalistów w okresie lat 1930-1935, wobec 60 tysięcy w roku 1929. Rosnąca jakość i dostępność nauczania pozwoliła na znaczący wzrost liczby uczniów, studentów i pracowników oświatowych. Jeśli w 1929 roku w szkołach i uczelniach uczyło się 13,5 mln osób tak 10 lat później, w roku szkolnym 1938/1939, było to już 30,5 mln osób (największy wzrost zaobserwowano w szkołach średnich). Liczba nauczycieli zwiększyła się niemal trzykrotnie, z 380 tys. do ponad miliona w ciągu zaledwie jednej dekady. Radzieckie szkolnictwo, rozwijając się najszybciej na świecie i dokonując ogromnych postępów, wyzwoliło masy pracujące od ciemnoty średniowiecza i dało im szerokie możliwości realizacji swoich marzeń i ambicji. Liczba nowych studentów zwiększała się w zatrważającym tempie, a coraz liczniejsi absolwenci szkół wyższych zasilali rozrastające się kadry naukowe. I tak, ilość specjalistów zatrudnionych w gospodarce narodowej w ciągu niespełna 30 lat wzrosła ponad 10-krotnie; ze 190 tysięcy w 1923 roku do ponad 2 milionów w 1941. Liczba ta zwielokrotniała się w następnych latach osiągając ponad 5 milionów w roku 1955 i aż 12 milionów 10 lat później. Zacofany niegdyś kraj z ogromną liczbą analfabetów, stworzył najdynamiczniej rozwijający się system edukacji przewyższając największe potęgi świata – roczny wzrost netto personelu naukowego był ponad dwukrotnie wyższy niż w USA czy Wielkiej Brytanii (7% w ZSRR wobec 3,5% w USA i 2,5-3% w Wielkiej Brytanii). O konieczności budowania kadr i niesienia oświaty mówił Stalin na 8 zjeździe Komsomołu:,,Opanować naukę, wykuwać nowe kadry bolszewików – specjalistów wszystkich dziedzin wiedzy, uczyć się, uczyć i jeszcze raz uczyć w jak najbardziej wytrwały sposób – to jest teraz nasze zadanie.’’
Edukacja w Związku Radzieckim w ciągu zaledwie 30 lat wykonała milowy krok naprzód, a jej poziom był uważany za najwyższy bądź jeden z najwyższych na świecie. Powstawały kolejne nowe uczelnie, a liczba studentów szkół wyższych w ZSRR (w przeliczeniu na 10 tys. Mieszkańców) znacząco przewyższała takie kraje jak Wielka Brytania, Francja, Japonia czy Republika Federalna Niemiec. Osiągnięcia te zostały dostrzeżone przez wiele międzynarodowych organizacji, w tym np. UNESCO, które w jednym ze swoich konkursów umieściło radziecką edukację na 3 miejscu na świecie. Dla porównania, ten sam plebiscyt przeprowadzony w 2012 roku przyznał współczesnej Rosji dopiero 35 miejsce – oto jak bezwstydnie zniszczono to, co przez lata wykuwały całe pokolenia. Wielkie osiągnięcia ZSRR były także zauważane przez zachodnich obserwatorów, którzy mimo swego naturalnego sceptycyzmu wobec kraju rad, potwierdzali niezwykły charakter radzieckich przemian; Fragmenty raportu Mandersa z 1959 roku dla komitetu naukowego NATO ds. Edukacji Naukowej i Technicznej oraz zasobów ludzkich w ZSRR:

,,Kiedy nieco ponad 40 lat temu powstał Związek Radziecki, państwo to musiało zmierzyć się z ogromnymi trudnościami. Zbiory na południu ZSRR zostały zniszczone przez inwazję szarańczy, co spowodowało niedobory żywności i niskie morale [UWAGA! Nie ma tu ani słowa o mitycznym ,,Hołodomorze’’]. Nic nie pozwalało na uchronienie się przed klęskami, poza racjonalnym wykorzystaniem warunków terytorialnych i klimatycznych. Państwo pozostawało w tyle w edukacji i innych sferach społecznych, analfabetyzm był powszechny, a po prawie 10 latach Radzieckie czasopisma i publikacje nadal podawały te same wartości. Czterdzieści lat temu rozpaczliwie brakowało wyszkolonego personelu do wyprowadzenia narodu radzieckiego z trudnej sytuacji, a dziś ZSRR kwestionuje prawo Stanów Zjednoczonych do dominacji nad światem. To osiągnięcie nie ma sobie równych we współczesnej historii …’’

Dalej czytamy;

,,Na poziomie kształcenia podyplomowego w ZSRR nie brakuje specjalistów zdolnych do zarządzania projektami państwowymi. W szkolnictwie wyższym i średnim wszystko wskazuje na to, że liczba profesjonalnie przygotowanych absolwentów nie tylko z łatwością utrzyma się na tym samym poziomie, ale będzie można ją zwiększyć … Zachodni eksperci z reguły zazdroszczą ilości i jakości wyposażenia radzieckich instytucji edukacyjnych.’’

Prawda o radzieckim sukcesie, opisywana przez licznych obserwatorów, rozbrzmiewała coraz głośniej w całym świecie zachodnim i skutecznie podkopywała wiarygodność imperialistycznej propagandy. Związek radziecki, wyzwalając naród spod ucisku średniowiecza i ciemnoty analfabetyzmu, zbudował największe na świecie kadry naukowo-techniczne i jako pierwszy kraj w historii posłał człowieka w kosmos.

Wielkie osiągnięcia radzieckiej edukacji przenikały wszystkie dziedziny życia. Rosnące kadry i zwiększające się możliwości kształcenia położyły podwaliny pod budowę nowoczesnego systemu opieki zdrowotnej, ważnego i nieocenionego z punktu widzenia społeczeństwa. Nieistniejąca w carskiej Rosji służba zdrowia i niewystarczająca liczba lekarzy skutkowały wysokim poziomem śmiertelności, a zdecydowana większość mieszkańców (zwłaszcza na wsi) nie miała dostępu do podstawowej opieki medycznej. W 1913 roku, u schyłku Imperium Rosyjskiego, pomoc oferowało zaledwie 28 tys. Lekarzy różnych specjalizacji (1,4 na 10 000 mieszkańców). Rozpoczęcie budowy socjalizmu pozwoliło na znaczące zwiększenie tej wartości i dało bezpłatną możliwość leczenia milionom niezamożnych obywateli. W 1940 roku, w ciągu niespełna 30 lat, liczba lekarzy zwiększyła się kilkukrotnie i wyniosła 155 tys. (7 na 10 000 mieszkańców), w 1950 r. było ich ponad 265 tysięcy, a dekadę później, w 1960 – 431 tysięcy. W równym tempie przybywało pielęgniarek i innych pracowników personelu medycznego. Tylko w latach 1929-1940 przybyło pół miliona ratowników (wzrost z 29 tysięcy do ponad 500 tysięcy). Pozwoliło to na rozwiązanie problemów od lat trapiących społeczeństwo; oczekiwana długość życia wzrosła z 32 lat w 1914 roku do ponad 70 w 1965 (więcej niż w USA). Doszło do znacznego spadku śmiertelności – roczna liczba zgonów na 1000 osób spadła z 30 w 1913r. do 18 w 1940. W połączeniu z masowym budownictwem szpitali (7 000 placówek w przeciągu kilkunastu lat), powszechną dostępnością opieki medycznej, kompetencją kadr oraz nowoczesną technologią i osprzętem radziecki system ochrony zdrowia uznawany był za najlepszy na świecie.

Bezwzględna walka z ciemnotą i uciskiem, pełne wykorzenienie analfabetyzmu, zapewnienie powszechnej i bezpłatnej edukacji oraz służby zdrowia; wszystko to wyłożyło niezbędne fundamenty pod budowę nowego, lepszego świata – dając wielką szansę wykluczonym robotnikom i chłopom wyzwoliło ich spod pańskiego ucisku i otworzyło drzwi do największego w dziejach awansu cywilizacyjnego. Wielkie osiągnięcia radzieckiej edukacji to wielkie osiągnięcia Socjalizmu – systemu w którym postęp, szczęście i dobrobyt ludzkości stawiane są ponad wszystko.

Subscribe
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments