Artykuł

O syndykalistycznym wypaczeniu socjalizmu

Wypaczenie syndykalistyczne to błędny pogląd na to jak działać powinna gospodarka socjalistyczna. Gospodarka socjalistyczna od kapitalistycznej różni się nie natężeniem interwencji państwa, nie samą tylko formą własności środków produkcji, ale różni się przede wszystkiem tym, że inne są podstawowe prawa ekonomiczne socjalizmu od podstawowych praw ekonomicznych kapitalizmu. 

Jak pisze Józef Stalin: 

„Główne cechy i wymogi podstawowego ekonomicznego prawa współczesnego kapitalizmu można by było sformułować mniej więcej w następujący sposób: zapewnienie maksymalnego zysku kapitalistycznego w drodze wyzysku, ruiny i pauperyzacji większości ludności danego kraju, w drodze ujarzmiania i systematycznego ograbiania narodów innych krajów, zwłaszcza krajów zacofanych, wreszcie w drodze wojen i militaryzacji gospodarki narodowej wykorzystywanych dla zapewnienia najwyższych zysków.” 

W skrócie, główne prawo ekonomiczne kapitalizmu sprowadza się do tego, że najważniejszym i decydującym czynnikiem, który wyznacza kierunek rozwoju gospodarki kapitalistycznej są dążenia kapitalistów do osiągania jak największych zysków. Koszty społeczne tego procesu nie mają żadnego znaczenia. 

Inaczej wygląda natomiast podstawowe prawo ekonomiczne socjalizmu.  

„Istotne cechy i wymogi podstawowego ekonomicznego prawa socjalizmu można by było sformułować mniej więcej w następujący sposób: zapewnienie maksymalnego zaspokajania stale rosnących materialnych i kulturalnych potrzeb całego społeczeństwa w drodze nieprzerwanego wzrostu i doskonalenia produkcji socjalistycznej na bazie najwyższej techniki.” 

Znaczy to po prostu, że celem gospodarowania w socjalizmie nie jest walka o zyski, ale walka o podniesienie stopy życiowej mas. Celem jest realizacja interesów całego społeczeństwa a nie jedynie jakiś jego części. Socjalizm jest to gospodarka na podstawie społecznej własności środków produkcji i dystrybucji dla zaspokojenia potrzeb całego społeczeństwa a nie poszczególnych jego części i grup – oto definicja socjalizmu oparta nie na jego zewnętrznych przejawach, ale na samym jego podstawowym prawie ekonomicznym. 

Interes ogólnospołeczny polegający na jak najszybszym rozwoju sił wytwórczych i jak najbardziej racjonalnym ich wykorzystaniu. Dla realizacji tego interesu niezbędny jest mechanizm centralnego planowania. Tylko w ten sposób można skoordynować działania dla realizacji zadań wynikających ze zdiagnozowanych potrzeb społecznych, unikając sprzecznych ze sobą działań oraz zapewniając koncentrację środków niezbędną dla realizacji najcięższych zadań, które w innym wypadku w ogóle nie mogłyby zostać zrealizowane. Tylko w ten sposób można w pełni wykorzystać synergię, wykorzystać wszystkie korzyści skali zwiększające efektywność inwestycji. Centralne planowanie pozwala także uniknąć strat dla całej gospodarki jakie powoduje nieuwzględnianie przez przedsiębiorstwa efektów zewnętrznych. Problem nieuwzględniania efektów zewnętrznych wynika z tego, że przedsiębiorstwa mają autonomię i dążą do optymalizacji swoich wyników nie licząc się z tym jak wpłynie to na wyniki podmiotów w ich otoczeniu. Centralne planowanie rozwiązuje tę autonomię zastępując po prostu autonomię jednym centralnym planem określającym stopę inwestycji, wielkość i sposób zużycia zasobów a tym samym co będzie produkowane i w jakim kierunku będzie szła rozbudowa gospodarcza.  

Jednak nie dla każdego, kto się przedstawia jako przeciwnik kapitalizmu i socjalista jest to jasne. Niektórym wydaje się, że socjalizm polega na tym, że robotnicy w swoich fabryka wyrzucają kapitalistów i zajmują ich miejsce oraz miejsce menadżerów i sami zarządzają zakładem. Zakład zaś działa sobie w warunkach rynkowej konkurencji o zyski tak jak wcześniej, tylko że jest własnością pracowników. Nie na tym jednak polega socjalizm. Takie błędne wyobrażenie o tym co powinno być alternatywą dla kapitalizmu nazywa się wypaczeniem syndykalistycznym. 

Czym dokładniej jest wypaczenie syndykalistyczne? Jest to sytuacja, w której przedsiębiorstwa zamiast łączyć i koordynować działania dla realizacji jednego celu jakim jest jak najdoskonalsze osiągnięcie realizacji jednego interesu społecznego, starają się realizować swoje partykularne interesy. Jeśli przedsiębiorstwa mają autonomię w kwestii tego co produkować, ile zasobów zużywać i po jakich cenach sprzedawać produkty, nie będą realizować celu społecznego, ale zamiast tego swoje partykularne cele. W ten sposób przedsiębiorstwa te względem innych przedsiębiorstw i interesów gospodarczych całego społeczeństwa działają praktycznie tak samo jak podmioty kapitalistyczne. „Socjaliści” przejawiające wypaczenie syndykalistyczne jako wadę kapitalizmu widzą jedynie wyzysk, nie zauważając anarchii produkcji, która stwarza jeszcze większą przeszkodę dla podniesienia a nawet zagrożenie obniżenia warunków życiowych mas. Przez to proponowana przez nich alternatywa dla kapitalizmu nie rozwiązuje problemu anarchii produkcji i pod względem harmonii między siłami wytwórczymi a stosunkami produkcji nie stoi zbytnio wyżej od kapitalizmu. Nie jest więc rozwiązaniem sprzeczności, a więc nie jest też socjalizmem. 

Skąd bierze się wypaczenie syndykalistyczne? Poniekąd bierze się ono jako przesąd i relikt burżuazyjnego myślenia kadr zarządzających. Nie mniej jednak wypaczenie to ma podstawy w samym sposobie myślenia naturalnych dla mas. Dla robotnika jego zakład czy interesy branży, w której pracuje są rzeczą znacznie bliższą i bardziej konkretną niż abstrakcyjne interesy całych mas pracujących. Masy w sposób spontaniczny są w stanie wykształcić świadomość syndykalistyczną, ale nie socjalistyczną. Tak jak aparat administracyjny może być źródłem wypaczenia biurokratycznego tak z samych mas wychodzi wypaczenie syndykalistyczne. Masy, aby wykształcić świadomość socjalistyczną potrzebują przewodnictwa partii marksistowsko-leninowskiej.  Partia musi być nauczycielką mas. Nie może ona przytakiwać błędnym poglądom mas. Tryumf rewizjonizmu, którego skutkiem było odejście od zasad socjalistycznego centralnego planowania na rzecz autonomii przedsiębiorstw, ich rywalizacji i bratobójczej walki o zyski, nie był skutkiem spisku biurokratów. Patologiczne zmiany były ustępstwem na rzecz błędnych i niebezpiecznych dla socjalizmu żądań mających naturalny posłuch wśród klasy robotniczej. 

Wypaczenie syndykalistyczne jest jednym z najbardziej niebezpiecznych wypaczeń socjalizmu. Jego niebezpieczeństwo wynika po pierwsze z tego, że uderza w samo sedno socjalizmu jakim jest pierwszeństwo interesu ogółu nad interesami jednostek i grup. Co jednak może być znacznie bardziej niebezpieczne, to wypaczenie bardzo łatwo rozprzestrzenia się w świadomości mas. Szczególnie, że granica między demokratyzacją i zwiększeniem samorządności a zbudowaniem autonomii popadającej w wypaczenie syndykalistyczne. O ile wypaczenie biurokratyczne jest dobrze omówione o tyle wypaczenie syndykalistyczne jest tematem zdecydowanie gorzej opisanym. Niesłusznie! 

Tylko jedność i czujność rewolucyjna pozwolą nam pokonać niebezpieczne wypaczenia takie jak wypaczenie syndykalistyczne. W przeszłości wypaczenie syndykalistyczne zostało niedoszacowane jako zagrożenie dla socjalizmu. Nawet tak wielki ekonomista jak Oskar Lange był jego świadomy chociaż mimo to zgodził się na ustępstwa poczynione względem wypaczenia syndykalistycznego przez władze PRL w okresie gomułkowskim. Liczył jednak, że system kontroli cen i kredytu pozwoli uczynić zadość motywowanym wypaczeniem syndykalistycznym dążeniom robotników jednocześnie zachowując socjalistyczny charakter gospodarki. To się jednak nie udało z tych samych przyczyn z jakim nie da się regulacjami rządowymi okiełznać kapitalistycznej pogoni za zyskiem bez wywłaszczenia kapitalistów. Choroba wypaczenia syndykalizmu nieleczona w zarodku okazała się tylko pogłębiać. Doświadczenie uczy nas, że wszelkie tego typu tendencje muszą być tłumione w zarodku, gdyż mają charakter kontrrewolucyjny. Uczy nas też, że z kontrrewolucyjną się nie negocjuje tylko się ją niszczy, bo inaczej ona zniszczy socjalizm

Subscribe
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments