Artykuł

Powstanie Warszawskie – historia prawdziwa

Dzisiaj przypada 77 rocznica wybuchu powstania warszawskiego. Jest to rocznica jednej z największych tragedii w dziejach naszego narodu. Dziś przyjrzymy się jak na prawdę wyglądało Powstanie, które obecnie jest owiane wieloma mitami.

I przed powstaniem

Powstanie warszawskie nie było od zawsze zawarta w akcji “burza”. Plany nad “burzą” rozpoczęły się już w 1943 roku. Decyzja władz krajowych o zorganizowanie powstania w Warszawie została wydana dopiero w połowie lipca 1944 roku. Co więcej krytykowano wcześniej ideę walk zbrojnych w dużych miastach. Przed zmianiem swojego zdania Komenda Główna AK nie widziała żadnych powodów wojskowych, które nakazywałyby włączenie Warszawy do “Burzy”. Wręcz przeciwnie, powody te nakazywały nadal wyłączenie i dlatego też Warszawa pozstawała poza “Burzą”.

Bór Komorowski potwierdził ten stacz rzeczy słowami: “W planach akcji [“Burzy”] walki w Warszawie nie były przewidziane. Podobne stanowisko zajmowaliśmy i w stosunku do innych większych miast, pragnąc uniknąć zniszczeń i zaoszczędzić cierpień ludności cywilinej”

Stanowisko Polskich SIł Zbrojnych również nie pozostawało wątpliwości: “Rozkazy dowództwa AK zakazywały początkowo prowadzenia walki w miastach, a szczególnie w miastach dużych. Obawiano się odwetu ze strony cofających się oddziałów niemieckich”

Jednak w połowie lipca AK zaczęła żywić dwa obawy:

1. przed spontanicznym wybuchem walki w Warszawie,

2. przed wybuchem wywołanym przez politycznie przeciwstawne organizacje podziemne, a nie przez AK.

Zacznijmy od drugiego zagadnienia. AK mogła się obawiać jedynie Armii Ludowej [AL], Polskiej Armii Ludowej [PAL] i Korpusu Bezpieczeństwa [KB]., które na terenie stolicy rozporządzały tylko niewielką siłą bojową. Według oceny byłego szefa sztabu Komendy Głównej, gen. Grzegorza Pełezyńskiego, siły AL-u na terenie okręgu warszawskiego były “nikłe i zle uzbrojone”, PAL miała “zorganizowane sztaby terenowe, ale nie rozporządzała oddziałami linowymi, a KB miała w Warszawie “około 600 ludzi zorganizowanych w kilka kompanii”. Według danych Komendy Głównej AK z okresu powstania łączny stan bojowy tych trzech organizacji wynosił około 1 000 żołnierzy.

Pierwsze zagadnienie również było kompletnie nieuzasadnione, ponieważ

– ze strony Niemców brak dowodów, ażeby zamierzali wywozić ludność Warszawy w krytycznych dniach lipcowych,

– instrukcja Hitlera dla nowo wyznaczonego komendanta Warszawy, gen. Stahela, nie zawierała takiego rozkazu,

-brak niemieckich represji za zbojkotowanie rozkazu z 27 lipca o stawiennictwie 100 000 mieszkańców do robót fortyfikacyjnych nie wskazuje na taki zamiar.

Oczywiście nie jest to pewien przejaw człowieństwa niemieckiego okupantwa wobec ludności cywilnej, lecz po prostu brak sił i Środków, ażeby w tym czasie zorganizować ewakuację miasta.

II Stan przed Godziną “W”

Przyjrzyjmy się organizacji warszawskiego AK

Teren okręgu obejmował samo miasto Warszawę i powiat warszawski.. Komendantem okręgu był płk. dypl. Chruściel Antoni [“Monter” , “Nurt”] Szefem sztabu okręgu był mjr dypl. Weber Stanisław [“Chirurg”]. Okręg składał się z 7 obwodów i 1 samodzielnego rejonu

I obwód – Śródmieście [4 rejony] pod dowództwem ppłka Pfeiffera Edwarda [“Radwan”]

II obwód – Żoliborz [3 rejony] pod dowództwem ppłka Niedzielskiego Mieczysława [“Żywiciel”]

III obwód – Wola [4 rejony] pod dowództwem mjra Tarnowskiego Jana [“Waligóra”]

IV obwód – Ochota [3 rejony] pod dowództwem ppłka Sokołowskiego Mieczysława [Grzymała”]

V obwód – Mokotów [6 rejonów] pod dowództwem ppłka Hrynkiewicza Aleksandra [“Przegonia”]

VI obwód – Praga [5 rejonów] pod dowództwem ppłka Żurawskiego Antoniego [“Bober”]

VII obwód – powiat warszawski [8 rejonów] pod dowództwem inż Krzyżaka [mjr. “Bronisław”]

VIII samodzielny rejon Okęcie pod dowództwem mjra Babiarza Stanisława [“wysocki”]

Komendantowi okręgu podlegały bezpośrednio prócz obwoodów: odwód okręgu w składzie batalionu “Antoni” i batalionu “WIgry” pod ogólnym dowództwem ppłka Rataja Franciszka [“Paweł”], saperzy okręgu, Kedyw okręgu, oddziały łączności okręgu. W skład V obwodu wszedł jako 6 rejon przydielony z Komendy Głównej pułk “Baszta” pod dowództwem ppłka Kamińskiego [“Daniel”]

Stan liczebny ustalony przez płka Borkewicza z końcem lipca 1944 roku wyglądał następująco:

1 100 oficerów

2 6000 podchorążych

5 300 podoficerów

31 480 szeregowców

5 000 kobiet

w 701 plutonach pełnych przeciętnie po 60 żołnierzy oraz w 159 plutonach szkieletowych przeciętnie po 20 żołnierzy, a więc razem 49 781 żołnierzy.

Siła ta byłaby duża, gdyby przedstawiała wartość bezwzględną. Tak jednak nie było. PRzede wszystkim powstanie wciągnęło faktycznie do walki tylko część sił okręgu a mianowicie około 22 900 żołnierzy.

Nie można przekreślić faktu, że w uderzeniu o godzinie “W” ruszyły do boju wszystkie obwody i ogromna większość rejonów. Jednak w kilku obwodach walka powstańcza w Warszawie zakończyła się po paru godzinach niepowodzeniem i albo juz nie była kontynuowana, albo też kontynuowano ją nieznaczną częścią sił jeszcze w jednym lub w dwóch dniach następnych.

Do liczby powstańców nalezy dodać stany jednostek należacych do organizacji podziemnych, ale nie podporządkowanych AK. Czyli Armii Ludowej, Polski Armii Ludowej i Korpusu Bezpieczeństwa. Według danych tte trzy jednostki wynosiły w stane bojowym:

AL – 270 żołierzy

PAL – 120 żołnierzy

KB – 620 – żołnierzy

razem 1 010 żołnierzy

Stan żywnościowy tych organizacji był dwukrotnie wyższy. Wszystkie te organizacje były zaskoczone wybuchem powstanie, więc mobilizowały się dopiero w pierwszych dniach walki.

Ogólnie na tej podstawie można ustalić stan bojowy powstańców na 25 000 żołnierzy, a więc dwukrotnie mniejszy od stanu ewidencyjnego okręgu warszawskiego AK.

Bardzo istotną kwestią podczas każdej operacji wojskowej jest uzbrojenie. Na uzbrojenie oddziałów warszawskiego AK składało się:

-dawne uzbrojenie przedwrześniowego wojska polskiego, pochodzące głównie z czasów oblężenia Warszawy we wrześńiu 1939 roku

-uzbrojenie własnej produkcji konspiracyjnej

-uzbrojenie ze zrzutów lotniczych

-uzbrojenie z zakupów od żołnierzy państw Osi

-uzbrojenie ze zdobyczy

-uzbrojenie z innych zródeł

Okręg warszawski rozporządzał o godz. 7:00 następującym uzbrojeniem;

1 330 karabinów

2 629 ręcznych karabinów maszynowych

145 lekkich i ciężkich karabinów maszynowych

29 mozdzierzy

10 granatników

2 działa ppancerne

30 miotaczy ognia

3 846 pistoletóW zwykłych

43 971 granatów ręcznych

416 granatów ppancernych

około 12 000 butelek zapalających

1,26 tony materiałów wybuchowych

III Przebieg powstania

Poz względem taktycznym całość bitwy stoczonej w Warszawie nosiła charakter walk ulicznych na terenie milionowego miasta. Warunki walki zależały od gęstości zabudowań w poszczególnych dzielnicach.

Walkę uliczną w terenie gęsto zabudowanym, a więc przede wszystkim w centrum Warszawy cechowały: rozpadające się na wstutek działań obrony natarcie posuwające się bardzo powoli i niosące za osobą wiele ofiar po stronie atakującego. Tylko pełnowartościowe oddziały piechoty, wzmocnione obficie saperami i innymi środkami technicznymi, mogły w tych warunkach liczyć na powodzenie w natarciu i tylko w nielicznych wypadkach inicjatywa nacierającego mogła zastąpić brak tych sił i środków

Walkę uliczną w terenie rzadko zabudowanym, a więc przede wszystkim na przedmieściach, cechowały: podobne warunki natarcia i obrony do działań w otwartym polu i pozwalały nacierającemu na lepsze wyzyskanie swej przewagi ogniowej i technicznej i na zorganizowania prawidłowego współdzialania. Warunki obrony stawały się mniej korzystne, czyli terenowe warunki walki po obydwóch stronach wyrównały się.

Powstanie warszawskie trwało od rozpoczęcia walki o godzinie 17,00 dnia 1 sierpnia do podpisania kapitulacji o godzinie 21:00 [według relacji Bora o 20:00] dnia 2 pazdziernika 1944 roku.

Wychodząc z założenia, że przełomowym punktem każdej walki powstańczej jesy przejście od natarcia do obrony, trzeba podzielić powstanie warszawskie na dwa zasadniczo różne okresy:

okres polskiego natarcia, któru rozpoczął się wybuchem powstania, a skończył się w dniu 4 sierpnia rozkazem Bora, zabraniającym działań zaczepnch z powodu braku amunicji,

okres polskiej obrony od 5 sierpnia do podpisania kapitulacni.

Na okres polskiego natarcia składają się dwa działania:

wybuch powstania, czyli działania od godziny W do świtu 2 sierpnia, które wywarly rozstrzygający wpływ na cały przebieg powstania,

działania zaczepne od 2 do 4 sierpnia, którym celem było poprawienie osiągnętych wyników przy wybuchu powstania

Powstańcy zostali zepchnięci do obrony z jednej strony wskutek braku amunicji i w związku z tym zakazem podejmowania działań zaczepnych poza najbardziej koniecznymi wypadkami taktycznymi, z drugiej strony wskutek przejęcia w dniu 5 sierpnia inicjatywy zaczepnej przez odwody niemieckie przesłane przez Himmlera.

Ten przełomowy punkt w przebiegu powstania został w dniu 4 sierpnia podkreślony czerwonym ołówkiem równocześnie przez Bora, gdy dawał rozkaz o wstrzymanoi dzoałań zaczepnych, i przez gen. Vormanna, gdy mniej więcej w tej samej godzinie dawał rozkaz natarcia z Woli przez Stare Miasto, na most Kierbedzia i do natarcia z Ohoty przez Aleje Jerozolismkie na most Poniatowskiego.

Okres polskiej obrony i odpowiadający mu okres niemieckiego natarcia rozpadają się na dwa podokresy rozdzielone upadkiem Starego Miasta w dniu 2 września.

Pierwszy podokres – to najbardziej w dziejach powstania zażarty bój obronny najprzód na Woli, pózniej na Starym Mieście. Jednak druzgocąca przewaga środków technicznych korpusu con dem Bacha sprawiła, że pomimo bohaterstwa powstańców wakju te skończyły się niepowodzeniem. Wskutek upadku Starego Miasta Niemcy przebili najważniejszą dla nich arterię komunikacyjną z Woli na most Kierbedzia i ostatecznie odsobnili Śródmieście od Żoliborza. Jednak ciężkie straty poniesione przez korpus Bacha na Woli i Starym Mieście oraz komplikujące się wskutek postępów radzieckich położenie operacyjne na przedmieściu praskim uniemożliwiły Niemcom ostatecznie rozprawienie się z powstaniem. Zmontowanie nowego frontu obronnego na zachodnim brzegu Wisły po utracie Pragi stało się dla dowództwa niemieckiego bardziej istotnym zagadnieniem niż natychmiastowe zgniecienie całego powstania, co wymagałoby dużego nakładu sił i środków. Te względy rozstrzygnęły o likwidacji powstania kolejnymi natarciami na obronę poszczególnych dzielnic miasta, a w pierwszym rzędzie tych, które najbardziej utrudniały zorganizowanie niemieckiego frontu obronnego nad Wisła. DLAtego to operacyjną treścią drugiego podokresu było niemieckie natarcie i polska obrona nadbrzeżnych dzielnic Warszawy, zakończona ogólną kapitulacją powstańców.

Z tych powodów okres polskiej obrony rozpada się na:

1 podokres [od 5 VIII do 2 IX 1944 r.], którego istotną treścią jest bitwa obronna na wielkiej arterii przelotowej. Na tę bitwę składają się dwa działania:

a. bój na Woli do 11 sierpnia

b. bój na Starym Mieście do 2 września

2. podokres [od 3 IX do 30 IX 1944 r.], którego istotną treścią jest bitwa obronna na dzielnicach nadbrzeżnych. Na tę bitwę składają się działania:
a. bój na Powiślu i w Śródmieściu-Północ od 3 do 10 wrześńia,

b. bój na Górnym Czerniakowie od 11 do 23 września,

c. bój na Górnym Mokotowie od 24 do 27 września,

d. rozbicie grupy “Kampinos” pod Jaktorowem w dniu 29 września,

e. bójna Żoliborzu od 29 do 30 września.

Powstanie zakończyła kapitulacja Śródmieścia w dniu 2 pazdziernika 1944 r. Ogółem powstanie trwało 63 dni.

Subscribe
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments