Artykuł

Bunt Korniłowa – Nieudana próba przejęcia władzy przez wojsko

104 lata temu, 27 sierpnia w Rosji rozpoczął się wojskowy zamach stanu. Owo wydarzenie znane również pod nazwą Korniłowszczyzny było sytuacją, której początków można szukać już w momencie abdykacji cara Mikołaja II, kiedy to w wyniku rewolucji lutowej doszło do przejęcia władzy w Rosji przez Rząd Tymczasowy, który postanowił kontynuować woje przeciwko państwom centralnym. Dalsze kontynuowanie walki sprawiło, że poparcie dla nowego rządu zaczęło spadać. Równocześnie ze wzrostem poparcia dla bolszewików, którzy optowali za zakończeniem wojny (co zresztą w późniejszym czasie uczynili). Dalsze klęski militarne i dezorganizacja armii sprawiły, że niezadowolenie zaczęło się również jątrzyć wśród wojskowych, wśród których zaczęły dominować tendencje do rządów silnej ręki.  

W sytuacji, kiedy popularność rządów Kiereńskiego zaczęła spadać, zaczął on widzieć w bolszewikach realne zagrożenie dla swojej władzy. Szczególnie trudna sytuacja była w Piotrogrodzie, gdzie wpływy bolszewickie był bardzo silne. Ta sytuacja doprowadziła do tego, że Kiereński zaczął polegać na armii, jako przeciwwadze dla lewicujących sił (które znajdowały się również w rządzie). Dobrym dowodem na zmianę kierunku było mianowanie na stanowisko naczelnego dowódcy armii (zajmowanego dotąd przez „socjalistycznego i republikańskiego” Brusiłowa) Korniłowa.  

Sam Korniłow był osobą, która była za radykalnymi działaniami, które miałyby przywrócić porządek. Były nimi m.in. wprowadzenie kary śmierci, zakazanie wieców w armii i strajków w zakładach obronnych, całkowite podporządkowanie przemysłu transportowego najwyższemu dowództwu, zaangażowanie przemysłu wyłącznie na potrzeby pierwszej linii oraz abstrakcja przywództwa politycznego ze spraw wojskowych. 

Dobrym przykładem jest tzw. Program Korniłowa, w którym przedstawiony jest kierunek, w którym dążył Korniłow i grupa wokół niego skupiona: 

1) Ustanowienie władzy rządowej, całkowicie niezależnej od wszelkich nieodpowiedzialnych organizacji – do czasu Zgromadzenia Ustawodawczego. 

2) Utworzenie władz lokalnych i sądów niezależnych od organizacji samozwańczych. 

3) Wojna w pełnej jedności z sojusznikami aż do zawarcia wczesnego pokoju, zapewniająca bogactwo i żywotne interesy Rosji. 

4) Stworzenie sprawnej armii i zorganizowanego zaplecza – bez polityki, bez ingerencji komisji i komisarzy, z twardą dyscypliną. 

5) Zapewnienie życia kraju i wojska poprzez usprawnienie transportu i przywrócenie produktywności fabryk i zakładów; usprawnienie biznesu spożywczego poprzez zaangażowanie spółdzielni i aparatu handlowego regulowanego przez rząd. 

6) Rozstrzygnięcie głównych spraw państwowych, narodowych i społecznych zostaje odroczone do czasu Zgromadzenia Ustawodawczego  

Z prywatnych rozmów przeprowadzonych przez Korniłowa wynika zaś, że miał silne tendencje do wprowadzenia rządów silnej ręki. Choć zakładano, że może mieć ona różne formy. On sam najbardziej skłaniał się do jednoosobowej dyktatury. Widać w tym, że istniała rozbieżność między nim Kiereńskim. Tym co łączyło obu była chęć kontynuowania wojny i zmniejszenie wpływów bolszewików. Rozbieżność między nimi wynikała z modelu rządów jaki promowali. O ile obaj uważali, że monarchia to już przeszłość i nie należy jej przywracać, to wspomniane już tendencje Korniłowa do rządów silnej ręki połączone z silną pozycją armii prowadziły do rozbieżności interesów między nimi. 

Pod uzasadnieniem, że 27 sierpnia siły lewicowe rozpoczną demonstracje w stolicy, które następnie zamieniają się w zamieszki w celu przejęcia władzy, Korniłow zaczął przenosić jednostki wojskowe do stolicy. Był to trzeci oddział korpusu kawalerii generała A. M. Krymova i Tuzemnyi, generała porucznika D. P. Bagrationa. Ponadto od strony północnej, od strony fińskiej, korpus kawalerii generała dywizji generała A. N. Dolgorukova przeprowadzał się do Piotrogrodu. 25 sierpnia jednostki popierające Korniłowa wkroczyły do Piotrogrodu. Sam Korniłow liczył na wsparcie organizacji z nim sympatyzujących, choćby Związku Oficerów czy Ligi Wojskowej. 

Decydujące okazało się to, że choć sam Korniłow liczył na poparcie Kiereńskiego, ten widząc, że sytuacja wymyka się spod kontroli i realne wydaje się przejęcie sterów państwa przez Korniłowa, zdecydował się na zerwanie stosunków z Korniłowem i 27 sierpnia wydał dekret o zwolnieniu L. G. Kornilowa ze stanowiska naczelnego wodza, jednocześnie ogłaszając go buntownikiem. Kierenskij odwołuje gabinet, przejmuje „moce dyktatorskie” i ogłasza się Najwyższym Dowódcą. Jednocześnie odmawiając negocjacji z Korniłowem. 

W wyniku działań zarówno Kiereńskiego, jak i innych ugrupowań (np. działań białoruskich bolszewików) znalazł się on w przegranej pozycji. Dowództwo wojskowe (znajdujące się w Mohylewie) zostało odcięte od terytoriów frontowych, komitety żołnierzy armii Frontu Południowo-Zachodniego aresztowały ich dowódców, a dowódca tego frontu, A.I. Denikin, został aresztowany. Inni zwolennicy Korniłowa byli również izolowani na froncie, w innych rosyjskich miastach (generał Krymow, kiedy zdał sobie sprawę z daremności buntu, zastrzelił się 31 sierpnia). Sam Ławr Korniłow został aresztowany 2 września. 

Istotne są konsekwencje tego wydarzenia. Doprowadziło ono do osłabienia armii, nie tylko poprzez aresztowanie wielu wojskowych, ale również poprzez doprowadzenie do jeszcze większej demoralizacji wśród żołnierzy i dalszy rozkład armii. Odbiło się to również na samym Kiereńskim, który stracił poparcie wojskowych niezadowolonych z tego jak został potraktowany sam Korniłow i inni prominentni generałowie, również zbliżenie się do lewicy Kiereńskiego nie uszło ich uwadze. Największymi wygranymi okazali się bolszewicy, którzy nie tylko uzyskali ustępstwa ze strony rządu, który chciał wykorzystać ich jako przeciwwagę dla sił Korniłowa, ale również w dalszej perspektywie uzyskali możliwość przejęcia władzy. Zarówno spadek poparcia dla rządu Kiereńskiego, jak i osłabienie armii wytworzyły próżnię, w którą wkroczyli bolszewicy i korzystając z osłabienia wyżej wymienionych grup sięgnęli po władzę i ją zdobyli. 

Subscribe
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments