Artykuł

Traktat Ryski – sukces Piłsudskiego czy Lenina?

Żeby odpowiedzieć na tytułowe pytanie należy cofnąć się do czasu wojny 1920 i jej przyczyn. Po rozgorzeniu wojny domowej w Rosji i upadku państw centralnych siły imperialistyczne zwrócił swą uwagę na bolszewików, jako grupy mogącej zagrozić ich panowaniu. Jednak w wyniku wyczerpania wojennego i ryzyka rewolucji w swoich krajach zdecydowali się na ograniczoną interwencję. Ich siły skupiły się głównie na wybrzeżu i nie brały większego udziału w wojnie, wysyłając jednak spore ilości zaopatrzenia białym. W tym samym czasie na zachodnich rubieżach dawnego imperium rosyjskiego powstało państwo polskie. W sytuacji, kiedy siły kontrrewolucyjne w Rosji zaczęły ponosić coraz większe klęski, alianci zdecydowali się na wsparcie Piłsudskiego w celu wplątania państwa polskiego w wojnę przeciw siłom postępu. Co jednak istotne nie zrobili tego w celu budowy silnej Polski. Ich celem, było istnienie silnej białej Rosji, a wplątanie w wojnę kolejnego państwa miało to umożliwić. Oczywiście ówczesny ,,polski’’ rząd miał inną wizję i dążył do budowy mocarstwa na miarę I RP. Co było przede wszystkim wizją Piłsudskiego, który dążył do wchłonięcia, jak największej ilości ziem i/lub powstania państwa satelickich na wschodzie. W tym celu wbrew postanowieniom międzynarodowym i przyjaznej ręce wyciągniętej przez rząd bolszewicki (który uznał niepodległość tak Polski, jak i innych krajów; i respektował ich prawa do samostanowienia) postanowił dokonać aktu agresji. Akt ten nazywany, jest ,,wyprawą kijowską’’. Jego siły ruszyły w kierunku Kijowa, który ostatecznie zajęły wraz z siłami Petlury, który wobec braku poparcia u rodaków, musiał go szukać u rządu w Warszawie. W tym czasie siły bolszewickie dokonały strategicznego odwrotu i po przegrupowaniu sił przeprowadziły druzgocąca kontrofensywę, która dopiero zatrzymała się pod Warszawą. Gdzie dzięki wsparciu aliantów (w postaci sztabowców, samolotów, broni, amunicji etc.) udało się ją dopiero zatrzymać. Następnie wojska Piłsudskiego przeszły do ofensywy, która zakończyła się dopiero pod Mińskiem, który został krótkotrwale zajęty.

Spójrzmy teraz na sam traktat. Został on zawarty między czterema państwami (jeżeli wliczymy Białoruś reprezentowaną przez stronę rosyjską). Patrząc na jego postanowienia należy wymienić najważniejsze:
-Ustalenie granicy, która miała się znajdować wzdłuż Zbrucza – Równe – Sarny – Łuniniec – na zachód od Mińska – Wilejka – Dźwina. Szczegółowe granice zostały w późniejszym czasie wytyczone przez specjalnie do tego powołaną komisję
-Zrzeczenie się odszkodowań wojennych po obu stronach.   
-Wymianę jeńców i inne kwestie ich dotyczące.
-Prawa mniejszości polskich w przyszłych rep. radzieckich i podobnie względem ludności rosyjskiej, białoruskiej i ukraińskiej na terenach II RP.
-Obustronny zwrot dóbr kulturowych.
-Wypłatę państwu polskiemu 30 mln rubli .
-Ustalenie kwestii możliwych repatriantów polskich.
-Obustronne przyrzeczenie o niewspieraniu ruchów mających na celu destabilizację drugiej strony.
– Przekazanie części taboru kolejowego stronie polskiej.

Przejdźmy teraz do kwestii zasadniczej. Kto ostatecznie najwięcej skorzystał na tym traktacie. Żeby to stwierdzić należy zwrócić uwagę na samą wojnę 1920 i cele jakimi kierowały się strony. II RP dążyła do odbudowy granic z czasów I RP, przynajmniej frakcja dominująca. Z drugiej strony bolszewicy dążyli do pokoju i byli gotowi na na dość spore ustępstwa. Uznanie niepodległości i zawarcie traktatów z licznymi nowo powstałymi państwami tego dowodzą. Oczywiście również mieliśmy frakcję prowojenną z Trockim na czele, jednak ona zyskała na znaczeniu dopiero po klęsce wyprawy kijowskiej; a po bitwie warszawskiej ponownie straciła na znaczeniu. W takiej sytuacji należy uznać, że cele Piłsudskiego nie zostały spełnione, wobec postawienia granicy na linii przedstawionej wyżej. Przeciwnie bolszewikom udało się zaprowadzić pokój i skupić się na umacnianiu swojej pozycji i likwidacji pozostałych wrogów. Wynika z tego, że udało im się osiągnąć swoje cele, więc należy uznać, że to oni odnieśli sukces. Również na poziomie samych negocjacji delegacja bolszewicka odniosła znaczne sukcesy. Udało się zmniejszyć liczbę rekompensaty finansowej z 90 mln, do 30 mln. Przesunąć granicę bardziej na zachód, dzięki konfliktom wewnętrznym wśród delegacji polskiej (co spowodowało m.in. utrzymanie Mińska w granicach Białoruskiej SRR). Zmuszono stronę polską do wydalenia z terytorium białych rosyjskich działaczy i cofnięcia poparcia dla Petlury (choć nadal z jej strony były wywoływane starcia na granicy). Również dzięki sprawnym negocjacjom udało zmniejszyć tabor i dobra kulturowe przekazane stronie polskiej (które mimo bycia dziełami z ziem białoruskich i ukraińskich, były uważane ze strony delegacji polskiej za własność II RP). Mimo zachęt ze strony Warszawy większość osób pochodzenia polskiego, odmówiła opuszczenia ziem przyszłego ZSRR, co również stanowi swoistą klęskę jej polityki.

Oczywiście traktat ten miał również minusy. Ukraińcy i Białorusini mimo jego zapisków zostali pozbawieni przysługujących im praw i byli represjonowani przez cały okres istnienia II RP. Wielu żołnierzy Armii Czerwonej, którzy znaleźli się w niewoli nie doczekało wyzwolenia i zmarło z powodu niedożywienia, chorób i brutalności strażników. W ostatecznym rozrachunku jednak to tytułowy Lenin okazał się największym beneficjentem traktatu, a nie Piłsudski.

Źródła: http://www.aan.gov.pl/traktatryski/m/tresc_traktatu
https://ria.ru/20210318/dogovor-1601432181.html      

Subscribe
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments