Artykuł

Ignacy Daszyński — człowiek godny naśladowania?

Tow. Valerius, Tow. Komunista

Z okazji rocznicy urodzin Ignacego Daszyńskiego warto przyjrzeć się jego postaci i zadać sobie pytanie, czy dla nas, socjalistów, stanowi on prawdziwy wzór? Z pewnością postać ta ma wiele pozytywnych dokonań, choć posiada również ciemne karty w historii swojego życia. Co tym bardziej komplikuje jej odbiór.

Postać Daszyńskiego stawiana jest dziś przez Lewicę za wzór ideowego socjalisty, walczącego o prawa robotników i niepodległość Polski. U źródeł tego stanowiska leżą przede wszystkim dzieje Daszyńskiego przed 1918 rokiem. Początek jego politycznej działalności datuje się na rok 1888, kiedy w czasie przygotowań do matury zainteresował się ruchem robotniczym i ideami socjalistycznymi. Dwa lata później zaangażował się w powstanie Stowarzyszenia Robotników Polskich, stawiającego sobie za cel obronę praw pracowniczych. Pierwszą, poważną organizacją, w której działał Daszyński, była Polska Partia Socjalno-demokratyczna, głosząca hasła prosocjalne i niepodległościowe. Istotny wpływ na ukształtowanie jego poglądów (w tym głównie na taktykę działania) miał rok 1897, gdy w Austrii przeprowadzone zostały pierwsze, częściowo wolne wybory.

Daszyński zaangażował się w tym czasie w działalność w ramach austriackiego parlamentaryzmu, kandydując z ramienia PPSD i otrzymując mandat poselski. Parlamentarny aktywizm stał się dla Daszyńskiego podstawową formą działalności; brał aktywny udział w dyskusjach i obradach, składał liczne projekty oraz starał się przekonywać do nich zgromadzonych. W roku 1900 został ponownie wybrany do rady państwa, po upływie kadencji został radnym Krakowa, starając się, przy pomocy legalnie uzyskanych kompetencji, walczyć ze środowiskami lojalnymi monarchii habsburskiej. Okres ten zaszczepił w Daszyńskim wiarę w demokrację burżuazyjną, uważał, że w jej ramach zrealizować można najdalej idące reformy. Takie stanowisko charakterystyczne było m.in. dla równolegle działającej, zachodniej socjaldemokracji, krytykowanej późnej przez bolszewików za opieszałość, karierowiczostwo, niezdolność do zmiany rzeczywistości. U podstaw tej krytyki leżała krytyka reformizmu, odrzucenia walki rewolucyjnej — reformizm i ślepa wiara w parlamentaryzm, jak słusznie wskazywał Lenin, nie jest drogą do socjalizmu. „Demokracja” burżuazyjna, wyrosła na ekonomicznym gruncie kapitalizmu, jest z nim nierozerwalnie zrośnięta, służy jego obronie. Prawdy tej nie rozumieli reformiści, zarówno na zachodzie jak i w Polsce. Nie rozumieli bądź nie potrzebowali jej zrozumieć; zdecydowana większość z nich działała nie po to, aby coś zmienić, a po to, by ustawić się w parlamencie i zdobyć ciepłe posadki. Taki był z grubsza obraz lewicy w II RP.

Daszyński, będąc na straconej pozycji reformizmu, po roku 1918 stał się jednym z ważniejszych polityków w parlamencie II RP.

14 listopada 1918 roku z polecenia Piłsudskiego sformułował on nowy rząd. Wskutek niemożności wykonania tego zadania podał się do dymisji. Następnie wystartował w pierwszych powojennych wyborach do sejmu. Współtworzył przy tym (i później został jego prezesem) klub parlamentarny o nazwie Związek Polskich Posłów Socjalistycznych, wchodząc również w skład konwentu seniorów izby. W czasie kadencji sejmu ustawodawczego postulował nacjonalizację części przemysłu, utworzenie monopoli państwowych, zabiegając również o poprawę warunków pracy robotników. W wyniku zjednoczenia 26 kwietnia 1919 PPSD, PPS i PPS Zaboru Pruskiego, doszło do powstania zjednoczonego PPS-u, w którym wszedł w skład Rady Naczelnej partii, zostając jednym z jej przewodniczących.

Po wybuchu wojny 1920 roku opowiadał się za zakończeniem konfliktu. Kiedy w wyniku klęski wyprawy kijowskiej sytuacja II RP stała się niepewna, mimo bycia przeciwnikiem Rządu Obrony Narodowej, ostatecznie go poparł. Otrzymał wówczas stanowisko wicepremiera w rządzie Witosa. Był przeciwnikiem komunistów, a co za tym idzie bolszewickiej Rosji, którą potępiał; wsparł tym działaniem imperialistyczne zapędy Piłsudskiego i jego popleczników (mimo że oficjalnie je potępiał). Dzięki postawie jego i innych socjalistów duża część ludu polskiego dała się ogłupić propagandzie burżuazyjnej i stanęła do walki przeciw nadciągającej ze wschodu Armii Czerwonej. Zaprzepaszczona została w ten sposób szansa na oswobodzenie ludu pracującego, które nastąpiło dopiero w 1944 roku. Tym samym Daszyński zapisuje się, jako negatywny bohater wojny 1920 roku. Warte wspomnienia jest, że kiedy sytuacja na froncie się ustabilizowała, to został on zmuszony do dymisji z gabinetu. Co dobrze pokazuje, w jaki zarówno on sam, jak i lud polski sposób zostali wykorzystani.

Po zakończeniu konfliktu brał udział w powstawaniu konstytucji marcowej. Podczas napiętej sytuacji związanej z wyborem Narutowicza z kolei padł ofiarą przemocy ze strony prawicowych bojówek. Mimo to nadal bronił swoich idealistycznych wizji, odrzucając bezpośrednie działania przeciw wrogom, osłabiając w ten sposób lewicę gotową do odpowiedzi przeciwnej stronie. W kolejnych latach brał aktywnie udział w życiu politycznym, sprawując m.in. funkcję wicemarszałka sejmu.

Kolejną czarną kartką na jego historii kładzie się udział w zamachu majowym, w którym poparł on działania piłsudczyków, nadal naiwnie wierząc, że pozwoli to na poprawę doli ludu pracującego. Nie doczekał się jednak ani reform socjalnych, ani demokratyzacji życia politycznego. W wyniku tego rozczarowania przeszedł on do opozycji względem teraz coraz bardziej autorytarnych rządów piłsudczyków. Mimo to zaproponował on Piłsudskiemu utworzenie koalicji w czerwcu 1928 roku, którą ten jednak odrzucił, ze względu na silną pozycję, jaką wówczas posiadał. Do ostrej konfrontacji doszło pomiędzy nimi 31 października 1929 na wyznaczonym posiedzeniu budżetowej sesji Sejmu, kiedy w asyście żołnierzy dyktator z Sulejówka wkroczył do sali sejmowej. Wtedy w wyniku oporu Daszyńskiego ustąpił. Czyn ten, choć odważny blednie w wyniku jego późniejszego działania polegającego na porzuceniu sprawy Czechowicza (dotyczącego defraudacji jednego z protegowanych Piłsudskiego).

W następnych latach jego pozycja coraz bardziej malała, a ostatnią zasadniczą sprawą, w jakiej brał udział, była obrona aresztowanych podczas wyborów parlamentarnych 1930 roku. Co po części obrazuje, jak mało groźny był dla piłsudczyków, skoro wiele znaczących postaci z lewicy znalazło się na ich celowniku i było represjonowanych. Sam zaś Daszyński zmarł w nocy z 30 na 31 października 1936, pozostawiając kraj w szponach bezkarnej sanacji, która zdobyła pełnię władzy w Polsce, do czego sam zresztą się przyczynił.

Ulgowe stanowisko Daszyńskiego, kapitulującego przed patologiami II RP wpisuje się wyraźnie w sposób działania ówczesnej „lewicowej” opozycji. Lewica ta, od licznych grup „prorobotniczych”, po masowe partie i organizacje, takie jak PPS (w tym jej „lewicowe” frakcje), w istocie nie była zainteresowana obroną interesów robotników, tylko bawiła się w parlamentarne przepychanki; socjalistyczne ugrupowania tego okresu (w które zaangażowany był Daszyński) były więc nie tylko partiami reformistycznymi (co rozumie się samo przez się i co też, naturalnie, z gruntu potępiają marksiści), lecz także niezdolnymi do forsowania tych reform, zabetonowanymi w „demokracji” burżuazyjnej, współtworzącymi państwo burżuazyjne. W państwie tym — w II RP — robotnicy i chłopi skazani byli na ubóstwo i poniżenie, szalał ogromny analfabetyzm, kraj coraz bardziej uzależniał się od kapitału zagranicznego, stając się jego zapleczem i, w praktyce, stopniowo tracąc niepodległość. Daszyński był w tym wszystkim wysoko postawioną parlamentarną figurą, a to, w połączeniu z jego idealizmem, antykomunizmem i „zasługami” na rzecz odstraszania od komunizmu polskich robotników i chłopów, dyskwalifikuje go nie tylko jako skutecznego polityka, lecz przede wszystkim jako socjalistę.


Źródła: https://partiarazem.pl/Szkice_polityczne_-_Ignacy_Daszynski.pdf

https://pl.wikipedia.org/wiki/Ignacy_Daszy%C5%84ski
https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/ignacy-daszynski-18661936/#ii-rzeczpospolita
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/historia/1681054,1,ignacy-daszynski-wielki-zapomniany-polak.read
Subscribe
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments