Artykuł

10 największych inwestycji dekady Gierka

tow. Valerius, tow. Komunista

Postać Edwarda Gierka do dzisiaj budzi kontrowersje. Wielu ludzi, którzy pamiętają czasy, jego rządów, zapewne z nostalgią je wspominają. Z drugiej strony padają dość sensowne zarzuty przeciw niemu (oczywiście nie mówimy tutaj o bzdurnych oskarżeniach antykomunistycznych szczekaczek). Najpoważniejszym z nich (a przynajmniej najczęściej wymienianym), jest zaciągnięcie pożyczek (głównie z państw kapitalistycznych) na inwestycje. Oczywiście jest to zarzut słuszny, gdyż w jego wyniku polska gospodarka została uzależniona od światowej gospodarki kapitalistycznej. Kiedy ona popadła w cykliczny kryzys, to Polska również została w to wciągnięta. Niemniej w czasach gierkowskich dokonano wielu inwestycji, które polepszyły byt Polaków i do dziś im służą. Z okazji urodzin Gierka przedstawiamy jedne z najważniejszych.



1. Huta Katowice

Decyzja o budowie huty zapadła na VI Zjeździe PZPR. Była ona jedna z największych inwestycji PRL-u. Budowa trwała w latach 1972-1978 (choć poszczególne części były uruchamiane, również w późniejszych latach). W budowie uczestniczyło blisko 50 tys. ludzi, objęła ona teren 2,5 tys. hektarów. Przy czym warto zauważyć, że znacznej pomocy w budowie udzielił ZSRR (samemu Breżniewowi przyznano honorowy tytuł Pierwszego Pracownika). Pierwsza stal została już wyprodukowano po czterech latach budowy. Sama huta przyczyniła się do dużych zmian w Polsce, poczynając od znacznego zwiększenia produkcji stali, po znaczące uprzemysłowienie regionu (przyczyniając się też do znacznej migracji ludności ze wschodnich regionów Polski w poszukiwaniu pracy; głównie ludności biednej, która dzięki tej inwestycji miała możliwość poprawy swego bytu). W opinii ekspertów „Huta Katowice” mogła poszczycić się naprawdę dobrą technologią, będąc jednym z najnowocześniejszych zakładów produkcji stali. Będąc w stanie wyprodukować ponad 4 mln ton stali rocznie. Dającym przy tym pracę 23 240 ludziom (1992 rok). I choć kontrrewolucja doprowadziła do jej znacznego podupadku, to nadal istnieje (nie będąc już co prawda własnością polską, ale nadal zapewniającą wielu ludziom pracę)


2. Dworzec Centralny w Warszawie

Decyzję o budowie dworca centralnego podjęto w 1972 roku, podyktowana ona została rosnącymi potrzebami transportowymi miasta. Ogłoszono więc plany utworzenia nowego, największego i najbardziej funkcjonalnego dworca w Polsce, zdolnego do obsługi większej liczby pasażerów i pociągów, koniecznego dla odciążenia pozostałych stacji. Ustalono, że budynek będzie miał charakter nowoczesnego dworca dalekobieżnego i posłuży do obsługi większości pociągów dalekobieżnych w Warszawie. Proces budowy przebiegł szybko i bez większych problemów, dzięki zastosowaniu nowatorskich metod już w 1975 roku możliwe było pełne zakończenie prac; uroczyste otwarcie odbyło się 5 grudnia. Dworzec okrzyknięty został mianem najnowocześniejszego i najbardziej wydajnego w Europie, rozbudowanego z niezwykłym rozmachem i zdolnego do obsługi ogromnej liczby pasażerów. W skład kompleksu dworca wchodzą cztery perony, znajdujące się pod ziemią, każdy o długości 400 metrów, wyposażone w windy, hala główna, przejścia oraz galeria.



3. Bloki z wielkiej płyty

Odziedziczony po II RP problem bezdomności został w Polsce Ludowej całkowicie wyeliminowany. Wielki plan likwidacji problemu bezdomności, rozpoczęty zaraz po wojnie, podniósł poprzeczkę priorytetom mieszkalnictwa i wyznaczył nowy cel, zadanie przyszłości; dalszy rozwój budownictwa mieszkaniowego, zapewnienie mieszkania każdej rodzinie. W odpowiedzi na te wyzwania nastąpił w Polsce dynamiczny rozwój technologii wielkopłytowej, taniej i wytrzymałej. Technologia ta rozpowszechniła się najbardziej w dekadzie Gierka. Przyczyniła się ona do przyspieszenia rozwoju budownictwa mieszkaniowego na początku lat 70-tych i zwiększenia liczby mieszkań corocznie oddawanych do użytku. W 1970 roku przekroczono barierę 200 tysięcy mieszkań wybudowanych w ciągu 12 miesięcy, a każdy kolejny rok przez następnych kilka lat był rokiem rekordowym. W 1975 roku oddano do użytku 250 tysięcy nowych mieszkań, a kilka lat później, w 1978 roku, osiągnięto rekordowe, nierealne w dzisiejszych czasach wartości — ukończono blisko 300 000 lokali. W latach 1971-78 wyprodukowano niemal 2,2 mln mieszkań, więcej niż w ostatnim dwudziestoleciu. Mieszkania te budowane były z myślą o obywatelach i zostały w całości oddane w ręce społeczeństwa; każdy robotnik miał prawo do własnego i bezpłatnego zakwaterowania, zapewniającego godne warunki życia jemu i jego rodzinie. Czas oczekiwania na mieszkanie, wbrew rozsiewanym dziś mitom, rzadko przekraczał 4-5 lat i zwieńczony był uzyskaniem własnych czterech kątów, co wielu współczesnych, żyjących w czasach patodeweloperki, ogromnych cen nieruchomości i konieczności zaciągania wieloletnich kredytów uważa za zbyt piękne by mogło być prawdziwe. Tak jednak było. Budownictwo wielkopłytowe, prócz charakteru masowego, oferowało także wysoką jakość oraz trwałość wykonania i wysoki komfort życia. Co ważne czas eksploatacji budowanych wówczas bloków przewidziany był na ok. 50-70 lat, po których zamierzano przeprowadzić gruntowne remonty bądź zastąpić je innymi, bardziej nowoczesnymi budynkami. Upadek PRL i załamanie budownictwa mieszkaniowego zniweczyło te plany, a poczciwa wielka płyta większości Polaków służy do dziś. Jak się okazuje jest ona znacznie bardziej wytrzymała niż przewidywano i, o czym mówią także eksperci, bije na głowę wytwory sektora prywatnego, rozpadające się często po kilku lub kilkunastu latach. Bije je także na głowę pod względem komfortu życia; planistyka miejska pozwoliła rozbudować osiedla w sposób racjonalny i przemyślany, blisko szkół, sklepów i przedszkoli, co jest dziś niespotykane.



4. Elektrownia Bełchatów

Elektrownia Bełchatów stanowi jedną z najważniejszych i największych inwestycji lat 70-tych, o niebagatelnym znaczeniu gospodarczym. Korzeni powstania elektrownia należy upatrywać w roku 1960, gdy w listopadzie, w niewielkiej wsi Piaski nieopodal Bełchatowa Państwowe Przedsiębiorstwo Poszukiwań Naftowych natrafiło na obiecujące ślady złóż węgla kamiennego. W 1962 roku, po pierwszej próbie oceny wielkości złoża ustalono, że w okolicach Bełchatowa znajduje się ponad 2 mld ton węgla, zalegającego na głębokości ponad 70 metrów. Odkrycie zapoczątkowało żywiołowe rozważania dot. możliwości budowy nowego kompleksu wydobywczego, mogącego zapewnić Polsce wieloletnie bezpieczeństwo energetyczne. Decyzję o budowie kompleksu podjęto na początku lat 70-tych, gdy opracowano pierwsze szczegółowe plany. Ustalono wówczas powstanie dwóch sześcioblokowych elektrowni o łącznej mocy 6000 MW, w Rogowcu i Osinie. Przygotowania do realizacji inwestycji rozpoczęto w 1974 roku, a w styczniu 1975 ruszyły pierwsze prace. Budowa błyskawicznie posuwała się do przodu, natrafiono na wiele przeszkód wymagających najbardziej nowatorskich metod i szybkiego rozwiązywania problemów. Doszło m.in. do zmodyfikowania pierwotnych planów budowy 6 bloków i zastąpienia ich systemem 12 blokowym. Pierwszy prąd Elektrowni Bełchatów popłynął 28 grudnia 1981 roku. Elektrownia odpowiada dziś za produkcję ponad 20 % krajowej energii i jest największym takim kompleksem w Europie.


5. Infrastruktura drogowa

Wraz z rozwojem przemysłu przyszedł, również rozwój transportu. W związku z tym ruszyła także budowa dróg, zdolnych przenieść rosnący ruch ciężarówek i aut osobowych. Pierwszą, najsłynniejszą i do dziś najbardziej znaną była tzw. gierkówka, czyli trasa Warszawa-Katowice. Jej budowa została rozpoczęta decyzją Prezydium Rządu nr 28/72 z 15 marca 1972 roku. W budowach oprócz robotników pomagało, również ludowe wojsko polskie zapewniając nie tylko ludzi, ale i sprzęt (kilka tysięcy żołnierzy, 300 wojskowych pojazdów). Sama trasa została uroczyście otworzona dla ruchu 11 października 1976 roku. Warto tutaj wspomnieć, że przeprowadzono badania średniego zużycia paliwa i średniej prędkości jazdy. Przed oddaniem trasy do użytku średnie spalanie paliwa w samochodach osobowych osiągało poziom 8,9 l na 100 kilometrów. Po oddaniu ten wskaźnik spadł do 6,5 l na 100 kilometrów kwadratowych. Średnia prędkość wynosiła odpowiednio 42 km/h przed oddaniem i 80-85 km/h po oddaniu. Czas podróży między Warszawą a Katowicami skrócił się o 2 godziny. Według wyliczeń załadowana ciężarówka oszczędzała w ten sposób od 30 do 50 litrów paliwa w jedną stronę. Co istotne wg wyników Generalnego Pomiaru Ruchu z 2005 r., średni dobowy ruch pojazdów samochodowych dla odcinka Warszawa-Katowice wynosił 25 tys. pojazdów na dobę (jest to wartość znacznie przekraczająca średnie natężenie ówczesnego ruchu samochodowego na istniejących już odcinkach autostrad A4 i A2, gdzie natężenie ruchu średnio wynosiło ok. 17 tys. pojazdów na dobę). Co pokazuje, że nawet długi czas od jej budowy, jest nadal nie tylko uczęszczana, ale i trwała (czego nie można powiedzieć o wielu współcześnie budowanych drogach).



6. Port Północny

Inną znaną inwestycją tamtych czasów, jest właśnie Port Północny. Decyzja o jego budowie zapadła 15 lipca 1970 roku, zaś pierwsze prace rozpoczęły się 17 sierpnia, tego samego roku. 18 lipca 1974 roku, w obecności I sekretarza Edwarda Gierka załadowano masowiec „Uniwersytet Wrocławski”. Jednostka sprawnie pobrała 50 tysięcy ton polskiego węgla, co uznaje się za początek działalności portu. Z kolei 23 lipca 1975 roku odbyło się uroczyste otwarcie Bazy Przeładunku Paliw Płynnych Portu Północnego. Ciągle rozbudowywany port Gdański nieustannie zwiększał swoją przeładunkowość. W roku 1978 odnotowano rekordowe blisko 28 mln ton przeładowanych towarów (do liczby tej III RP, doszła dopiero w 2012 roku). Jeżeli zaś chodzi o sensowność tej inwestycji, to wraz z rozwojem przemysłu konieczne, było rozwinięcie infrastruktury w celu zwiększenia przepustowości transportu (co się zresztą udało). Zaś sam port służy do dzisiaj i nadal ma duże znaczenie dla polskiej gospodarki.



7. Centralna Magistrala Kolejowa

Budowa Centralnej Magistrali Kolejowej rozpoczęta została w 1971 roku i przyniosła powstanie najnowocześniejszej jednej z najważniejszych linii kolejowych w kraju. Główny plan magistrali opracowano w latach 1970-71 z pomocą najwybitniejszych inżynierów i techników. Podczas projektowania „podstawowego” kształtu magistrali podjęto kwestie jej unowocześniania i rozbudowy w przyszłości; planowano m.in. dostosować linie do prędkości ponad 250 km/h, która po dziś dzień jest w Polsce niespotykana. Budowę magistrali ukończono w roku 1977, a jej docelowym przeznaczeniem, oprócz przewozu osobowego, miało być wykorzystanie do transportu surowców. Taki też charakter CMK miała w pierwszym okresie eksploatacji; podróżowały po niej pociągi transportowe, wiozące węgiel ze śląskich kopalni. Tym samym inwestycja przyczyniła się do rozwoju polskiego przemysłu wydobywczego i skróciła łańcuchy dostaw, przynosząc znaczne oszczędności. W latach 1979-80 całkowicie zelektryfikowano oba tory, ostatecznie kończąc pracę nad pierwotną wersją magistrali. CMK była pierwszą linią wysokich prędkości w Europie i drugą na świecie, do dziś jest najnowocześniejszą polską linią kolejową. Osiągnięto na niej dotychczasowy rekord prędkości pociągu w Europie Wschodniej.



8. Rafineria w Gdańsku


Decyzja o rozpoczęciu budowy rafinerii zapadła 7 marca 1971 roku. Była to (co warto podkreślić), pierwsza z przyjętych do realizacji tzw. wielkich inwestycji okresu gierkowskiego. Według przyjętych wtedy szacunków, jej całkowity koszt wynieść miał 12,3 mld zł i, jak okazało się po latach, była pod względem drugim po hucie „Katowice” najdroższym przedsięwzięciem ostatnich dwóch dekad PRL-u. W 1975 roku przyjęto pierwszą partię ropy naftowej i nastąpił rozruch bloku paliwowego. Sam zakład zaprojektowany został do przerobu 3 mln ton ropy rocznie. Co było o tyle istotne, że jego budowa zwiększała bezpieczeństwo energetyczne Polski (a biorąc pod uwagę wzrastające znaczenie ropy, była jak najbardziej trafioną inwestycją). Sama rafineria, choć już nie stanowi własności ludu, to jednak nadal, jest ważnym ośrodkiem przetwórstwa w Polsce.



9. Fabryka samochodów małolitrażowych i Fiat126P

Fabryka Samochodów Małolitrażowych powstała w 1971 rok z przekształcenia i rozszerzenia WSM. WSM, obejmująca dotąd zakłady z Bielsko-Białej, powiększona została o liczne zakłady mechaniczne z regionu, w tym m.in. Kuźnie z Ustronia i Skoczowa, niedługo później o Skoczowską Odlewnie Żeliwa, Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego „Polmo” w Sosnowcu, odlewnię aluminium w Zakładach Mechanicznych w Bielsku, Zakłady Metalowe w Bielsku, zakład „Romet” w Czechowicach-Dziedzicach, tworząc kombinat składający się z 12 zakładów. Nowopowstała fabryka wniosła istotny wkład w rozwój polskiej motoryzacji, pozwalając na zwiększenie liczby produkowanych samochodów. Produkcję uruchomiono w roku formalnego sformowania zakładu, a pierwszym ukończonym samochodem była Syrena 104. W 1972 roku rozpoczęto produkcję modelu Syrena 105, w tym samym roku wyprodukowano ponad 9000 sztuk obu pojazdów. W ciągu następnych lat doszło do znacznego zwiększenia mocy produkcyjnych fabryki, która przekroczyła barierę 30 000 tysięcy produkowanych rokrocznie samochodów. Na karby FSM rzucono niebawem wyzwanie produkcji nowo wdrażanego modelu, popularnego Malucha, jednego z najbardziej ikonicznych i rozpowszechnionych pojazdów lat 70-tych. Prosty w produkcji, wytrzymały i tani w eksploatacji — takie były cechy nowego, masowo produkowanego samochodu, który przez najbliższe lata służyć miał Polakom. W związku z nowym modelem w 1975 roku FSM poszerzone zostało o wybudowaną od podstaw fabrykę w Tychach, z której wyjechało najwięcej Maluchów. FSM wyprodukowało ogółem ponad 3,3 mln miliona Fiatów 126, z czego 2,2 miliona w Tychach i 1,1 miliona w Bielsku-Białej.



10. Odbudowa Zamku Warszawskiego


Inwestycje nie pominęły również sfery kultury. Zamek Warszawski, którego odbudowę planowano już za Bieruta, został zrekonstruowany, właśnie w okresie gierkowskim. Doszło do tego 19 stycznia 1971 na jego wniosek Edwarda Gierka, kiedy Biuro Polityczne KC PZPR podjęło decyzję o rekonstrukcji Zamku. Sama odbudowa kosztowała 500 mln ówczesnych złotych, które pochodziły z dobrowolnych składek. W samym procesie odbudowy (podobnie, jak kiedy odbudowywano Warszawę ze zniszczeń wojennych) duży udział mieli wolontariusze działający w czynie społecznym (szacuje się ich liczbę na ponad 27 tysięcy ludzi). W działania włączyło się również samo wojsko i państwowe zakłady przemysłowe. Odbudowę zamku wsparła, również zagraniczna Polonia. Choć nie cała, bo silniej faszyzujące kręgi zbojkotowały akcję (przykład Mackiewicza). W 1979 roku utworzono muzeum Zamek Królewski w Warszawie — Pomnik Historii i Kultury Narodowej, rok później został on wpisany na listę UNESCO. 31 sierpnia 1984 oficjalnie oddano zamek do użytku; zaś podczas towarzyszącej temu uroczystości umieszczono w zamkowej kaplicy urnę z sercem Tadeusza Kościuszki. Co prawda nie była to inwestycja „zwrotna” (co zarzuca się ogółowi gierkowskich inwestycji), jednakże nie można zaprzeczyć, że była ona istotna z punktu widzenia narodu (i z której korzystamy do dzisiaj).

Źródła: https://docplayer.pl/4878769-Wizytowka-polskiego-hutnictwa.html#show_full_text
https://pl.wikipedia.org/wiki/Huta_Katowice
http://siskom.waw.pl/nauka/historia/historia_gierkowki.pdf
https://infogdansk.pl/port-polnocny/
https://www.cire.pl/pliki/2/gierek_cz1.pdf
http://www.sbp.pl/wydawnictwa/archiwum_cyfrowe/pdf/?book_id=2465
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_Kr%C3%B3lewski_w_Warszawie
https://biznes.wprost.pl/gospodarka/energetyka/10449634/elektrownia-belchatow-historia-kombinatu-co-dalej-z-elektrownia.html
https://www.nakolei.pl/43-lecie-centralnej-magistrali-kolejowej/
https://strajk.eu/wielka-plyta-zawstydza-prywatna-deweloperke-pomieszkamy-w-niej-jeszcze-co-najmniej-100-lat/

Subscribe
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

1 Komentarz
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
Karol
Karol
8 miesięcy temu

Ja jestem zwolennikiem dużo bardziej radykalnych poglądów niż poglądy Gierka. Fakt jednak że za jego rządów Lud Polski wiele zyskał. Huta Katowice była jak najbardziej proletariacką decyzją a Breżniew nie tylko pomógł w jej budowie, ale i przyjechał do Dąbrowy Górniczej i oglądał budowę. Dworzec też przydatna rzecz, warto dodać że pierwszym pasażerem był Leonid Breżniew. Bloki z wielkiej płyty to najsprawiwdliwsza forma budowy mieszkań która powinna być podstawą formą mieszkania w społeczeństwie już całkowicie komunistycznym. Bloki dodam wzorowane na budownictwie radzieckim z czasów Breżniewa. Co do elektrowni Bełchatów pisaliście że węgiel kamienny a ja się kiedyś na geografii uczyłem… Czytaj więcej »